ఛందస్సు — లఘువు, గురువు
Prosody: light and heavy

ఆర్క్ A లో మీరు పాటలూ సామెతలూ విన్నారు, వాటి నడకను గమనించారు. 'రాముడు' అన్నప్పుడు మొదటి అక్షరాన్ని పొడిగించి, మిగిలిన రెండింటినీ తేలికగా పలికారు; 'కమల' అన్నప్పుడు మూడు అక్షరాలనూ ఒకేలా తేలికగా పలికారు. ఆ బరువు తేడాను మీ నాలుక అప్పుడే నేర్చుకుంది. ఛందస్సు చేసేది ఒక్కటే — ఆ తేడాకు పేరు పెట్టి, దాన్ని లెక్కపెట్టడం.

You have been feeling this difference since your first Telugu song. In రాముడు the first syllable is stretched and the next two are quick; in కమల all three are quick. Your tongue learned that weight long ago. Prosody does only one new thing with it: it gives the two weights names — లఘువు and గురువు — and then counts them.

ఛందస్సులో అక్షరం అంటే వర్ణమాలలోని అక్షరం కాదు; పలికేటప్పుడు ఒకేసారి వెలువడే ధ్వని సముదాయం. 'భక్తి' అనే పదంలో అక్షరాలు రెండే — భ, క్తి. ఒత్తులను విడిగా లెక్కపెట్టకూడదు; అవి తమకు ముందున్న అక్షరాన్ని బరువెక్కిస్తాయి, అంతే.

A syllable here is a beat, not a letter of the alphabet. భక్తి has two beats, భ and క్తి — the ka of the conjunct is not counted on its own. Conjuncts never form a beat by themselves; what they do is make the beat before them heavy.

అ, ఇ, ఉ, ఋ, ఎ, ఒ అనే హ్రస్వాచ్చులతో నడిచే అక్షరం లఘువు. 'కమల' లో క, మ, ల — మూడూ లఘువులు. అంటే కమల అనేది I I I.

If the vowel is one of the short ones — a, i, u, ṛ, e, o — the syllable is light. కమల is therefore I I I, three light beats in a row.

మొదటి మూడు కారణాలు అక్షరంలోనే ఉంటాయి — దాన్ని చూస్తేనే తెలిసిపోతుంది. నాలుగవది మాత్రం పొరుగు వల్ల వచ్చేది: అక్షరం తనలో హ్రస్వమే అయినా, దాని వెనుక ఒత్తు ఉంటే అది గురువుగా మారుతుంది. 'పుస్తకం' లో పు హ్రస్వమే; కానీ వెనుక స్త అనే ఒత్తు ఉంది కాబట్టి పు గురువు. కాబట్టి పుస్తకం అంటే U I U.

The first three causes sit inside the syllable; you can see them. The fourth comes from the neighbour: a short syllable turns heavy merely because a conjunct follows it. In పుస్తకం the పు is short in itself, but స్త leans back on it, so పు is heavy and the word scans U I U.

ఆ సూత్రంలో ఏ అక్షరం దగ్గరైనా మొదలుపెట్టి వరుసగా మూడు అక్షరాలు తీసుకోండి; వాటి గురులఘువులే ఆ గణపు రూపం. య నుంచి మూడు — య మా తా — అంటే I U U, అదే య గణం. అలాగే మ గణం U U U, త గణం U U I, ర గణం U I U, జ గణం I U I, భ గణం U I I, న గణం I I I, స గణం I I U.

Start at any letter of the string and take three in a row: their own weights give you that gaṇa. From య you get య-మా-తా, that is I U U, and ya-gaṇa is exactly I U U. The whole set: మ is U U U, త is U U I, ర is U I U, జ is I U I, భ is U I I, న is I I I, స is I I U.