సంశ్లిష్ట వాక్యం
The complex sentence

'ఇంటికి వెళ్ళి, స్నానం చేసి, భోజనం చేశాడు' అనే వాక్యాన్ని ఐదవ స్థాయిలోనే మీరు కట్టారు; పదవ స్థాయిలో 'వెళ్ళి', 'చేసి' అనేవి అసమాపక క్రియలని, 'చేశాడు' ఒక్కటే సమాపక క్రియని తేల్చారు. ఆ నిర్మాణానికి వాక్య ప్రకరణం ఇచ్చిన పేరే సంశ్లిష్ట వాక్యం.

You built ఇంటికి వెళ్ళి, స్నానం చేసి, భోజనం చేశాడు back in Level 5, and in Level 10 you worked out that వెళ్ళి and చేసి are non-finite while చేశాడు alone is finite. Syntax simply gives that arrangement its name. It is worth knowing well, because it — not the compound sentence — is how written Telugu actually moves.

గుర్తించే పరీక్ష సులభం — క్రియ చివర పురుష ప్రత్యయం ఉందా అని చూడండి. 'చేశాడు' లో -డు ఉంది కాబట్టి అది ప్రధాన వాక్యం. 'వెళ్ళి' లో ఏ పురుష ప్రత్యయమూ లేదు కాబట్టి అది ఆశ్రితం; ఒంటరిగా నిలబడలేదు.

The test is the ending. చేశాడు carries -డు, a personal ending, so its clause is the main one. వెళ్ళి carries nothing of the kind, so it leans forward and waits. Say ఇంటికి వెళ్ళి and stop, and your listener will stand there expecting the rest.

సంయుక్త వాక్యంలోని ఉపవాక్యాలు సమానమైనవి, స్వతంత్రమైనవి. సంశ్లిష్ట వాక్యంలో మాత్రం ఒక్క వాక్యాంశమే ప్రధానం; మిగిలినవన్నీ దానిని ఆశ్రయించి నిలుస్తాయి. అందుకే సమాపక క్రియ ఎన్ని వాక్యాంశాలున్నా ఒక్కటే.

In a compound sentence the clauses are equals and any of them could stand alone. In a complex sentence exactly one clause is in charge and the rest hang from it. That is why, however long the sentence runs, it still ends in a single finite verb.

'పుస్తకం చదివి నిద్రపోయాడు' — ముందు చదవడం, తరువాత నిద్ర (క్త్వార్థకం). 'పాట పాడుతూ నడిచాడు' — రెండూ ఒకేసారి (శత్రర్థకం). 'వర్షం పడితే పంట పండుతుంది' — షరతు (చేదర్థకం). 'ఎంత చెప్పినా వినలేదు' — అంగీకారం (అప్యర్థకం).

Each converb sets a different relation to the main verb: చదివి puts one action before another, పాడుతూ runs alongside it, పడితే makes it conditional, చెప్పినా concedes and then overrides. Four endings do the work that English spreads over after, while, if and although.

అసమాపక క్రియకు పురుష ప్రత్యయం లేదు కాబట్టి కర్తను అదే చెప్పలేదు; క్త్వార్థకంలో, శత్రర్థకంలో ప్రధాన వాక్య కర్తనే తీసుకుంటుంది. కానీ చేదర్థకంలో 'వర్షం పడితే' అనే వాక్యాంశానికి 'వర్షం' అనే సొంత కర్త ఉంది, ప్రధాన వాక్య కర్త 'పంట' వేఱే. ఈ భేదాన్ని పట్టుకుంటే పొడవైన తెలుగు వాక్యం విడిపోతుంది.

A converb has no personal ending, so it cannot name its own actor: the -i and -tū clauses simply borrow the subject of the main clause. The -tē and -nā clauses are different — వర్షం పడితే has వర్షం as its subject while the main clause has పంట. Hold on to that and long Telugu sentences come apart cleanly.