సమాసం అంటే ఏమిటి?
What a compound is

రెండు పదాలు మధ్యనున్న విభక్తిని వదిలి ఒకే పదంగా కలిస్తే సమాసం; దాన్ని విడదీసి చెప్పే వాక్యమే విగ్రహవాక్యం.

Two words fuse into one and the linking case ending drops; the vigraha-vākyam puts it back.

గుర్తు చేసుకోండి · You already know this

ఆర్క్ A నుంచీ మీరు 'మంచినీళ్ళు తీసుకోండి', 'నాకు తలనొప్పిగా ఉంది', 'అమ్మ వంటగదిలో ఉంది' అని అంటున్నారు. ఇప్పుడు వాటిని విడదీసి చూడండి — మంచి నీళ్ళు, తలలో నొప్పి, వంట కొఱకు గది. మధ్యలో ఉండవలసిన మాట కనబడకుండా పోయి, రెండు పదాలూ ఒకటిగా అతుక్కుపోయాయి. ఆ కలయికకే సమాసం అని పేరు.

You have been saying మంచినీళ్ళు, తలనొప్పి and వంటగది since Level 2 without ever asking what holds them together. Pull each one apart and a small linking word appears: మంచి నీళ్ళు, తలలో నొప్పి, వంట కొఱకు గది. Telugu swallowed that link and welded the two words into one. This whole level is about that weld, and the tradition calls it సమాసం.

సూత్రాలు · The rules

రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పదాలు మధ్యనున్న విభక్తిని కోల్పోయి ఒకే పదంగా కలిసిపోవడాన్ని సమాసం అంటారు; మొదట నిలిచేది పూర్వపదం, తరువాత నిలిచేది ఉత్తరపదం.

సూత్రం 1

A samāsa is two or more words fused into one with the linking case suffix dropped. The front member is the pūrvapadam, the rear member the uttarapadam.

సంధి ప్రకరణంలో పూర్వపదం అనే మాట మీకు పరిచయమే. సమాసంలోనూ అదే పేరు నడుస్తుంది; రెండవ పదానికి ఉత్తరపదం అనే కొత్త పేరు ఇక్కడ చేరుతుంది. 'రాజభటుడు'లో రాజ పూర్వపదం, భటుడు ఉత్తరపదం.

పూర్వపదం you met back in Level 8, where it named the word on the left of a sandhi junction. It keeps that job here, and its partner ఉత్తరపదం is the new term of this lesson. In రాజభటుడు, రాజ is the front member and భటుడు the rear one. Naming the two halves is what lets us say which ending went missing between them.

సమాసమై ఒకే పదంగా నిలిచిన రూపాన్ని సమస్తపదం అంటారు; ఆ పదాన్ని విడదీసి, లోపించిన విభక్తిని తిరిగి చేర్చి చెప్పే వాక్యాన్ని విగ్రహవాక్యం అంటారు.

సూత్రం 2

The fused form is the samasta-padam; the phrase that separates it again and restores the missing case ending is the vigraha-vākyam.

సమస్తపదం, విగ్రహవాక్యం — ఈ రెండూ ఒకే విషయపు రెండు ముఖాలు. రాజభటుడు సమస్తపదం; రాజు యొక్క భటుడు విగ్రహవాక్యం. దేవాలయం సమస్తపదం; దేవుని యొక్క ఆలయం విగ్రహవాక్యం. పరీక్షలో ఏ సమాసమైనా అడిగితే మొదట చేయవలసిన పని విగ్రహవాక్యం రాయడమే.

They are two faces of one thing. రాజభటుడు is the samasta-padam; రాజు యొక్క భటుడు is its vigraha. దేవాలయం is a samasta-padam; దేవుని యొక్క ఆలయం unpacks it. Whenever you are handed a compound, write the vigraha first — the name of the compound falls out of it by itself, as the next lessons will show.

సమాసంలో పూర్వపదానికి చేరవలసిన విభక్తి ప్రత్యయం లోపిస్తుంది; ఆ లోపించిన ప్రత్యయాన్ని గుర్తించడమే సమాసాన్ని తెలుసుకోవడం.

సూత్రం 3

What disappears inside a compound is the case suffix that the front member would otherwise carry. Identifying it is the whole skill.

వనమునందు వాసం — ఇక్కడ 'అందు' అనే సప్తమీ ప్రత్యయం ఉంది. వనవాసం అన్నప్పుడు అది లోపించింది, కానీ అర్థం మాత్రం పోలేదు. లోపించిన ప్రత్యయం చెవికి వినబడదు, బుద్ధికి మాత్రం వినబడుతుంది — అదే సమాసం చేసే పని.

In వనమునందు వాసం the locative -అందు is standing there in the open. In వనవాసం it is gone, yet the sense of 'in' survives untouched. A compound hides the ending without hiding the meaning, which is exactly why Telugu can pack so much into one word. Learn to hear the silent ending and long tatsama compounds stop being frightening.

ప్రక్రియ · Step by step

రాజు యొక్క భటుడు → రాజభటుడు

రాజు యొక్క భటుడు — విగ్రహవాక్యం — షష్ఠీ ప్రత్యయం 'యొక్క' బయటకు కనిపిస్తోంది
రాజు + భటుడు — విభక్తి లోపం — 'యొక్క' పోయింది
రాజ + భటుడు — పూర్వపదం ప్రాతిపదిక రూపంలో నిలిచింది
రాజభటుడు — రెండూ ఒకటిగా కలిసి సమస్తపదమైంది

వనవాసం → వనమునందు వాసం (విగ్రహం)

వనవాసం — సమస్తపదం
వన + వాసం — పదాలను విడదీయడం
వనము + వాసం — పూర్వపదాన్ని పూర్తి రూపంలో నిలపడం
వనమునందు వాసం — లోపించిన సప్తమీ ప్రత్యయాన్ని చేర్చడం — విగ్రహవాక్యం

అభ్యాసం · Practice

'సమస్తపదం' అంటే ఏమిటి? What is a samasta-padam?

'దేవాలయం' — దీని విగ్రహవాక్యం ఏది? Which is the vigraha of దేవాలయం?

వనమునందు వాసం = ________ Compound the phrase వనమునందు వాసం.

పరిభాషను దాని అర్థంతో జతపరచండి. Match each term with its meaning.

'రాజభటుడు' — విగ్రహవాక్యాన్ని పేర్చండి. Build the vigraha of రాజభటుడు.