క్రియాజన్య విశేషణం
Participles and adverbs

'నిన్న వచ్చిన అమ్మాయి', 'రోజూ వచ్చే బస్సు', 'పని చేయని మనిషి' — ఈ మూడు కూర్పులూ మీకు ఐదవ స్థాయి నుంచీ వచ్చు. ఇంగ్లీషులో ఇలాంటి చోట 'who', 'which' అనే సంబంధ సర్వనామాలు వస్తాయి; తెలుగులో అలాంటి పదమే లేదు. క్రియనే విశేషణంగా మార్చి నామవాచకానికి ముందు పెడతాం — అంతే.

You already say నిన్న వచ్చిన అమ్మాయి (the girl who came yesterday) without thinking. English needs a relative pronoun there — who, which, that — and Telugu simply has none. Instead the verb itself puts on a participle ending and steps in front of the noun like any adjective. Naming the three endings is all that is left to do.

వచ్చిన, వచ్చే, రాని — ఒకే ధాతువుకు మూడు రూపాలు. విశేషణం లాగే ఇవి కూడా విశేష్యానికి ముందే నిలుస్తాయి, లింగ వచన విభక్తుల వల్ల మారవు: వచ్చిన అమ్మాయి, వచ్చిన అమ్మాయిలు, వచ్చిన అమ్మాయికి.

One root gives three participles — వచ్చిన (past), వచ్చే (habitual or future), రాని (negative). Like the plain adjectives of Level 9 they always stand in front of the noun and never change shape: వచ్చిన అమ్మాయి, వచ్చిన అమ్మాయిలు, వచ్చిన అమ్మాయికి. Whatever the noun does, the participle stays put.

వచ్చు + ఇన = వచ్చిన; చేయు + ఇన = చేసిన; చదువు + ఇన = చదివిన; తిను + ఇన = తిన్న. 'నిన్న వచ్చిన ఉత్తరం', 'అమ్మ చేసిన వంట' — పని ముందే జరిగిపోయిందని ఈ రూపమే చెబుతుంది.

The past participle ends in -ఇన: వచ్చిన, చేసిన, చదివిన, తిన్న. నిన్న వచ్చిన ఉత్తరం is the letter that came yesterday, and అమ్మ చేసిన వంట is the cooking mother did. Notice that the doer stands loose in front — Telugu needs no word for 'that' or 'which' to join it on.

వచ్చు → వచ్చెడి / వచ్చే; చేయు → చేసెడి / చేసే; పాడు → పాడెడి / పాడే. 'రోజూ వచ్చే బస్సు' అంటే అలవాటు; 'రేపు వచ్చే అతిథి' అంటే భవిష్యత్తు — తద్ధర్మార్థకం రెండింటినీ ఒకే రూపంతో తెలుపుతుంది.

The habitual-future participle is -ఎడి in the old books and -ఏ in modern Telugu: వచ్చెడి is simply the classical shape of వచ్చే. One form covers habit and future alike — రోజూ వచ్చే బస్సు (the bus that comes daily) and రేపు వచ్చే అతిథి (the guest who will come tomorrow). When you open a పద్యం, read చేసెడి as చేసే and the line opens up.

రా + ని = రాని; చేయు + ని = చేయని; చదువు + ని = చదవని. 'రాని మనిషి కోసం ఎదురు చూడకు', 'ఎప్పుడూ అబద్ధం చెప్పని వాడు' — ఇందులో కాలం ప్రత్యేకంగా చెప్పబడలేదు; సందర్భమే దాన్ని నిర్ణయిస్తుంది.

The negative participle ends in -ని and, unlike the other two, says nothing about time: రాని, చేయని, చదవని. ఎప్పుడూ అబద్ధం చెప్పని వాడు is the man who never lies — past, present, and future all at once. Context alone decides which one you mean.

వేగం + గా = వేగంగా; నెమ్మది + గా = నెమ్మదిగా; బాగు + గా = బాగా; అందం + గా = అందంగా. క్రియాజన్య విశేషణం నామవాచకాన్ని విశేషిస్తే, క్రియావిశేషణం క్రియను విశేషిస్తుంది — 'అతను వేగంగా నడిచాడు'.

An adverb in Telugu is usually a noun or adjective with -గా tacked on: వేగంగా (quickly), నెమ్మదిగా (slowly), అందంగా (beautifully). Keep the pair straight — a క్రియాజన్య విశేషణం modifies a noun, a క్రియావిశేషణం modifies the verb, and it sits just before it: అతను వేగంగా నడిచాడు. The శత్రర్థకం you met in the last lessons (నవ్వుతూ, పాడుతూ) does the same job.