తుమున్నర్థకం
The infinitive of purpose

'పాలు తేవడానికి బజారుకు వెళ్ళాను', 'సినిమా చూడడానికి వచ్చాము', 'చదవడానికి పుస్తకం ఇవ్వండి' — ఈ వాక్యాలు మీరు ఆర్క్ A నుంచీ చెబుతున్నారు. ప్రతిదానిలోనూ రెండు క్రియలు ఉన్నాయి: వాక్యాన్ని ముగించే క్రియ ఒకటి, 'ఎందుకు?' అనే ప్రశ్నకు జవాబు చెప్పే క్రియ ఒకటి. ఆ రెండవ రూపానికి పేరే తుమున్నర్థకం.

You have been saying పాలు తేవడానికి బజారుకు వెళ్ళాను (I went to the market to fetch milk) since Level 4. Two verbs sit in that sentence: వెళ్ళాను finishes it, and తేవడానికి answers the question ఎందుకు — why. This lesson gives that second form its traditional name, తుమున్నర్థకం, and shows that it is not a special verb ending at all but an ordinary noun in an ordinary case.

చేయు → చేయుట / చేయడం; చూచు → చూచుట / చూడడం; వచ్చు → వచ్చుట / రావడం; చదువు → చదువుట / చదవడం. 'చదవడం మంచిది' అన్నప్పుడు చదవడం అనేది వాక్యానికి కర్త — అంటే అది పూర్తిగా నామవాచకమే.

Every Telugu verb can turn into a noun: చేయు becomes చేయుట in the classical language and చేయడం in the modern one. Once it has, it behaves like any other noun — చదవడం మంచిది (reading is good) has చదవడం as its subject. Keep the two registers apart within one sentence: write either చేయుట or చేయడం, never a mixture.

చేయుట + కు = చేయుటకు; చూచుట + కు = చూచుటకు; వచ్చుట + కు = వచ్చుటకు. వ్యావహారికంలో 'డం' అంతమయ్యే రూపం ముందు 'డాని-' గా మారుతుంది — చేయడానికి, చూడడానికి, రావడానికి. ఇది పుస్తకం → పుస్తకానికి అనే మార్పే.

Hang the ordinary -కు / -కి on the verbal noun and you have the infinitive of purpose: చూచుటకు, in order to see. In the spoken register the -డం form takes the oblique -డాని- first, exactly as పుస్తకం takes పుస్తకాని- before an ending, so చూడడం gives చూడడానికి. Nothing new is being learnt here — a Level 9 case ending is doing all the work.

'అతను పుస్తకం చదవడానికి' — ఇది వాక్యం కాదు, సగం మాట. 'అతను పుస్తకం చదవడానికి కూర్చున్నాడు' — ఇప్పుడు పూర్తయింది. కూర్చున్నదీ, చదివేదీ అతనే; పురుష, వచన, లింగ ప్రత్యయాలన్నీ చివరి క్రియకే.

అతను పుస్తకం చదవడానికి is not yet a sentence; it leans forward, waiting. Add కూర్చున్నాడు and it stands: he sat down in order to read. Like all the converbs of this level, the తుమున్నర్థకం carries no person, number, or gender — the final finite verb carries them for the whole sentence, and the doer of both actions is normally the same person.

చూచుటకు, చూచుట కొఱకు, చూచుటకై — మూడూ ఉద్దేశాన్నే తెలుపుతాయి; కొఱకు, కై అనేవి చతుర్థీ ప్రత్యయాలు. 'చదవడం వలన జ్ఞానం వస్తుంది' అన్నప్పుడు మాత్రం పంచమీ ప్రత్యయం కారణాన్ని తెలుపుతుంది.

Purpose can be said three ways — చూచుటకు, చూచుట కొఱకు, చూచుటకై — the last two using the చతుర్థీ endings of Level 9 (note the బండి ఱ in కొఱకు). Swap the case and the meaning follows the case: చదవడం వలన జ్ఞానం వస్తుంది uses the పంచమీ and now means 'because of reading', not 'in order to read'.