పాఠ్యక్రమం → Level 10 · క్రియ → పాఠం 12
Level 10 · Lesson 12 చేదర్థకం, అప్యర్థకం
Conditional and concessive
చేసినచో, చేస్తే — షరతు; చేసినను, చేసినా — అయినప్పటికీ. ఒకే అసమాపక వ్యవస్థలోని రెండు రూపాలు.
If and even if: the conditional in -తే and the concessive in -నా, two branches of one non-finite system.
గుర్తు చేసుకోండి · You already know this
'నువ్వు వస్తే నేను చెబుతాను', 'ఎంత చదివినా మరచిపోతున్నాడు' — ఈ రెండు వాక్యాలూ మీకు ఆర్క్ A నుంచీ తెలుసు. వస్తే అంటే షరతు; చదివినా అంటే అయినప్పటికీ. రెండూ అసమాపక క్రియలే — రెండూ ప్రధాన క్రియ కోసం ఎదురు చూస్తున్నాయి. ఈ పాఠంలో వాటికి పేర్లూ, గ్రాంథిక రూపాలూ.
నువ్వు వస్తే నేను చెబుతాను (if you come, I will tell you) and ఎంత చదివినా మరచిపోతున్నాడు (however much he studies, he forgets). Both of those verb forms are non-finite: neither can end a sentence, and both lean on the verb that follows. The tradition names them చేదర్థకం and అప్యర్థకం, and this lesson adds the literary shapes చేసినచో and చేసినను that you will meet in books.
సూత్రాలు · The rules
చేస్తే, వస్తే, చదివితే, ఉంటే, పడితే, అయితే. వర్షం పడితే పంటలు పండుతాయి — పడటం జరిగితేనే పండటం. షరతు ముందు, ఫలితం తరువాత; తెలుగు వాక్యంలో ఈ వరుస దాదాపు మారదు.
చేస్తే, వస్తే, చదివితే, ఉంటే, పడితే, అయితే. వర్షం పడితే పంటలు పండుతాయి — the crops ripen only on condition that the rain falls. Telugu puts the condition first and the consequence second, and unlike English it needs no separate word for if at all: the ending carries it.
చేసిన + చో = చేసినచో; వచ్చిన + చో = వచ్చినచో; చదివిన + చో = చదివినచో. వ్యావహారికంలో -తే ధాతువుకు నేరుగా చేరితే, గ్రాంథికంలో -చో మాత్రం చేసిన అనే భూత రూపం మీద నిలుస్తుంది. అర్థం రెండింటిలోనూ ఒక్కటే.
The literary conditional is built differently but means the same thing: take the past form చేసిన, వచ్చిన, చదివిన and add -చో to get చేసినచో, వచ్చినచో, చదివినచో. So spoken Telugu attaches its ending to the root and written Telugu attaches its ending to the past form — two roads, one destination.
చేసిన + ఆ = చేసినా; వచ్చిన + ఆ = వచ్చినా; గ్రాంథికంలో చేసినను, వచ్చినను, చదివినను. చేదర్థకం ఫలితాన్ని ఆశిస్తుంది; అప్యర్థకం ఆ ఆశను కాదంటుంది. వస్తే చెబుతాను — వచ్చినా చెప్పను. ఎవరైనా, ఏదైనా, ఎప్పుడైనా అనే మాటలు కూడా అగు ధాతువు అప్యర్థక రూపం మీదే ఏర్పడ్డాయి.
చేసిన plus ఆ gives చేసినా, and the literary column runs చేసినను, వచ్చినను, చదివినను. The two moods are opposites of expectation: వస్తే చెబుతాను says the visit will produce the telling, వచ్చినా చెప్పను says it will not, however much you might expect it to. The everyday words ఎవరైనా, ఏదైనా, ఎప్పుడైనా are frozen concessives of అగు — anyone at all, whoever it might be.
ఇదే క్త్వార్థకం, శత్రర్థకంతో ఉన్న పెద్ద భేదం. నీవు వస్తే నేను చెబుతాను — కర్తలు ఇద్దరు, అయినా వాక్యం సరైనదే. నిషేధంలో ఈ రెండు రూపాలూ కపోతే, కపోయినా అనే ఆకారాన్ని తీసుకుంటాయి — రాకపోతే, చేయకపోతే, చెప్పకపోయినా.
This is where these two part company with the converbs of the last two lessons: they allow a subject of their own. నీవు వస్తే నేను చెబుతాను has two different agents and is perfectly good Telugu. Negatives are formed on -కపోతే and -కపోయినా: రాకపోతే (if he does not come), చెప్పకపోయినా (even if he does not tell).
ప్రక్రియ · Step by step
- చేయు — ధాతువు
- చేసిన — భూత రూపం — గ్రాంథిక ప్రత్యయానికి ఆధారం
- చేసిన + చో — చేదర్థక ప్రత్యయం చో చేరింది
- చేసినచో — గ్రాంథిక సిద్ధ రూపం; వ్యావహారికంలో ధాతువుకే తే చేరి చేస్తే
- చేసిన — అదే భూత రూపం
- చేసిన + ను — అప్యర్థక ప్రత్యయం ను చేరింది
- చేసినను — గ్రాంథిక సిద్ధ రూపం
- చేసినా — వ్యావహారికంలో ఆ ప్రత్యయం చేరి వచ్చిన రూపం