పాఠ్యక్రమం → Level 10 · క్రియ → పాఠం 11
Level 10 · Lesson 11 శత్రర్థకం
The -tū converb
గ్రాంథికంలో చేయుచు, వ్యావహారికంలో చేస్తూ — రెండు పనులు ఒకేసారి జరుగుతున్నాయని తెలిపే అసమాపక రూపం.
The simultaneous converb: literary చేయుచు behind the spoken చేస్తూ, and the present tense built on it.
గుర్తు చేసుకోండి · You already know this
'పాటలు పాడుతూ నడిచాడు', 'టీవీ చూస్తూ భోజనం చేసింది' — ఈ వాక్యాలలోని -తూ మీకు ఆర్క్ A నుంచీ తెలుసు. గత పాఠంలోని క్త్వార్థకం ఒక పని అయ్యాక మరొకటి అని చెప్పింది; ఇది మాత్రం రెండు పనులూ ఒకేసారి జరుగుతున్నాయని చెబుతుంది. ప్రాచీన గ్రంథాలలో ఇదే రూపం చేయుచు, పాడుచు అని కనిపిస్తుంది.
పాటలు పాడుతూ నడిచాడు (he walked singing), టీవీ చూస్తూ భోజనం చేసింది (she ate watching television). Last lesson's -ఇ said one action then the next; this -తూ says both at once. Open any older Telugu book and the same form appears as చేయుచు and పాడుచు — the ending you actually say is a worn-down version of that చు.
సూత్రాలు · The rules
చేయు + చు = చేయుచు; పోవు + చు = పోవుచు; చూచు + చు = చూచుచు; చదువు + చు = చదువుచు. ప్రత్యయం ధాతువుకు నేరుగా చేరుతుంది — క్త్వార్థకంలో లాగా భూత ప్రకృతి అవసరం లేదు. అందుకే ఈ రూపం జరిగిపోయిన పనిని కాక, జరుగుతున్న పనిని తెలుపుతుంది.
The suffix goes straight onto the root, with no past stem in between: చేయు + చు gives చేయుచు, పోవు + చు gives పోవుచు, చూచు + చు gives చూచుచు. That difference is the meaning difference too. The క్త్వార్థకం is built on a completed stem and reports a finished act; the శత్రర్థకం is built on the bare root and reports an act still in progress.
చేయుచు అంటే చేస్తూ; పోవుచు అంటే పోతూ; చూచుచు అంటే చూస్తూ; చదువుచు అంటే చదువుతూ; వచ్చుచు అంటే వస్తూ. పద్యాలలోనూ పాత గద్యంలోనూ మొదటి వరుసే కనిపిస్తుంది; మాటలో రెండో వరుసే వినిపిస్తుంది. రెండూ ఒకే ప్రత్యయపు రెండు ముఖాలు.
Set the two columns side by side: చేయుచు and చేస్తూ, పోవుచు and పోతూ, చూచుచు and చూస్తూ, చదువుచు and చదువుతూ, వచ్చుచు and వస్తూ. The left column is what you will read in verse and older prose; the right is what you will hear. Learning the pair costs you nothing and unlocks a whole shelf of books.
పాటలు పాడుతూ నడిచాడు — పాడినదీ నడిచినదీ ఒక్కడే. క్త్వార్థకంలోని నియమమే ఇక్కడా వర్తిస్తుంది. వాక్యాన్ని భవిష్యత్తుకు మార్చాలంటే చివరి క్రియను మాత్రమే మార్చండి — పాటలు పాడుతూ నడుస్తాడు. శత్రర్థక రూపం అలాగే ఉంటుంది.
One agent again: in పాటలు పాడుతూ నడిచాడు the singer and the walker are the same man. And as before, only the final verb carries grammar — shift the sentence to the future and you touch just that word: పాటలు పాడుతూ నడుస్తాడు. Repeating the form doubles its length in time: నవ్వుతూ నవ్వుతూ చెప్పాడు, he told it laughing all the while.
చేస్తూ + ఉన్నాను = చేస్తున్నాను; వస్తూ + ఉన్నాడు = వస్తున్నాడు; చదువుతూ + ఉన్నారు = చదువుతున్నారు. అంటే మీరు ఆర్క్ A నుంచీ వాడుతున్న వర్తమాన కాల రూపం లోపల ఈ శత్రర్థకమే దాగి ఉంది. గ్రాంథికంలో ఇది చేయుచున్నాను అని ఇంకా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
చేస్తూ plus ఉన్నాను contracts to చేస్తున్నాను; వస్తూ plus ఉన్నాడు to వస్తున్నాడు. The present tense you have used since Level 2 is literally this converb with the verb of being welded onto it, and the literary చేయుచున్నాను shows the seam far more plainly than the spoken form does. Nothing new to learn here — only something old to recognise.
ప్రక్రియ · Step by step
- చేయు — ధాతువు
- చేయు + చు — శత్రర్థక ప్రత్యయం చు చేరింది
- చేయుచు — గ్రాంథిక సిద్ధ రూపం
- చేస్తూ — అదే రూపపు వ్యావహారిక వేషం
- చేస్తూ — శత్రర్థక రూపం
- చేస్తూ + ఉన్నాను — ఉండు ధాతువు సహాయక క్రియగా చేరింది
- చేస్తున్నాను — సంధిలో రూపం కుదించుకుంది — వర్తమాన కాలం
- చేయుచున్నాను — గ్రాంథికంలో అదే రూపం, కుదింపు లేకుండా