పాఠ్యక్రమం → Level 10 · క్రియ → పాఠం 9
Level 10 · Lesson 9 నిషేధం
Negation
చేయను, చేయవు, చేయడు, చేయదు, చేయరు — తెలుగులో నిషేధం ఒక పదం కాదు, ఒక రూపం.
Telugu negates by changing the ending, not by adding a word — plus the one invariable past negative చేయలేదు.
గుర్తు చేసుకోండి · You already know this
'నాకు తెలియదు', 'అతను రాడు', 'నేను నిన్న వెళ్ళలేదు', 'అమ్మ ఇంట్లో లేదు' — ఈ వాక్యాలు ఆర్క్ A నుంచీ మీ నోటికి అలవాటే. ఇక్కడ ఒక్క విషయం గమనించండి — ఈ నాలుగు వాక్యాలలో ఎక్కడా 'కాదు' వంటి ఒక ప్రత్యేక నిషేధ పదం చేరలేదు. క్రియ చివరి ప్రత్యయమే మారిపోయింది.
You have been saying నాకు తెలియదు, అతను రాడు, నేను నిన్న వెళ్ళలేదు and అమ్మ ఇంట్లో లేదు since Level 4. Notice what none of them contains: an extra word meaning not. English bolts on do not; Telugu throws away the tense marker and puts a negative ending in its place. That is the whole idea of this lesson — నిషేధం is a form, not a word.
సూత్రాలు · The rules
చేస్తాను అనే రూపంలో ధాతువుకూ ప్రత్యయానికీ మధ్య -త- అనే కాల ప్రత్యయం ఉంది. చేయను అనే రూపంలో అది పూర్తిగా పోయింది; ధాతువు మీదే ప్రత్యయం నిలిచింది. కాల ప్రత్యయం లేదు కాబట్టే ఈ రూపం భవిష్యత్తునూ, అలవాటునూ, తిరస్కారాన్నీ — అన్నిటినీ ఒకేసారి తెలుపుతుంది.
Compare చేస్తాను with చేయను. The tense marker that sat in the middle of the affirmative form has simply gone, and the personal ending now clings straight to the root. Because no tense is marked, చేయను at once means I do not do, I will not do and I refuse to do. Context decides which.
నేను చేయను, నీవు చేయవు, అతడు చేయడు, ఆమె చేయదు, అది చేయదు, మేము చేయము, మీరు చేయరు, వారు చేయరు, అవి చేయవు. ఒక్క -వు మాత్రం రెండు చోట్ల వస్తుంది — మధ్యమపురుష ఏకవచనంలో, అమహద్ బహువచనంలో. నీవు రావు; ఆ బస్సులు రావు.
The column runs నేను చేయను, నీవు చేయవు, అతడు చేయడు, ఆమె చేయదు, అది చేయదు, మేము చేయము, మీరు చేయరు, వారు చేయరు, అవి చేయవు. Only -వు does double duty, for you singular and for a non-rational plural: నీవు రావు (you will not come) and ఆ బస్సులు రావు (those buses do not come). The మహత్తు split you learnt in Level 9 shows up here exactly as it does in the affirmative.
నేను చేయలేదు, నీవు చేయలేదు, అతడు చేయలేదు, ఆమె చేయలేదు, వారు రాలేదు, అవి రాలేదు — ఒకే రూపం. భూతకాలంలో మాత్రమే తెలుగు క్రియ కర్తతో అన్వయాన్ని విడిచిపెడుతుంది. చూడలేదు, తినలేదు, చదవలేదు, వెళ్ళలేదు అనేవి కూడా ఇలాగే ఏర్పడ్డాయి.
This is the easiest paradigm in the language, because there is no paradigm: చేయలేదు covers I, you, he, she, they and it alike. Past negation is the one place where the Telugu verb stops agreeing with its subject. Watch the neighbouring form though — అతడు చేయలేదు means he did not do it, while అతడు చేయలేడు means he cannot do it. One letter, and the difference is negation against inability.
ఉన్నాడు కు లేడు, ఉంది కి లేదు, ఉన్నారు కు లేరు, ఉన్నాయి కి లేవు. అతడు ఇంట్లో లేడు; పుస్తకం ఇక్కడ లేదు; వాళ్ళు ఊళ్ళో లేరు; పండ్లు లేవు. భూతనిషేధంలోని లేదు మారదు; ఉనికి నిషేధంలోని లేదు మారుతుంది — ఈ రెండింటినీ కలపకండి.
The existential negative is the mirror image of రూలు 3: here లేదు does inflect. అతడు ఇంట్లో లేడు (he is not at home), పుస్తకం లేదు (the book is not there), వాళ్ళు లేరు (they are not there), పండ్లు లేవు (there is no fruit). Keep the two apart: the లేదు of past negation never changes, the లేదు of absence always does.
ప్రక్రియ · Step by step
- చేయు — ధాతువు
- చేయు + ను — ఉత్తమపురుష ఏకవచన నిషేధ ప్రత్యయం ను నేరుగా ధాతువుకు చేరింది
- చేయను — సిద్ధ రూపం — మధ్యలో కాల ప్రత్యయం లేదు
- చేయడు, చేయదు, చేయరు — అదే ప్రకృతి మీద ప్రథమపురుష ప్రత్యయాలు
- వచ్చు — ధాతువు — దీని నిషేధ ప్రకృతి రా-
- రా + లేదు — భూతనిషేధ రూపం లేదు చేరింది
- రాలేదు — సిద్ధ రూపం
- నేను రాలేదు; వారు రాలేదు — పురుష, వచన భేదం లేకుండా ఒకే రూపం