పాఠ్యక్రమం → Level 10 · క్రియ → పాఠం 8
Level 10 · Lesson 8 విధ్యర్థకం
Obligation and request
కర్తవ్యాన్ని తెలిపే విధ్యర్థకం — గ్రాంథికంలో చేయవలెను, వాడుకలో చేయాలి; మర్యాదపూర్వక కోరికగా దాని వాడుక.
The obligative చేయవలెను behind the spoken చేయాలి — one unchanging form for every person, and a polite way to ask.
గుర్తు చేసుకోండి · You already know this
నాలుగవ స్థాయిలో 'నేను వెళ్ళాలి', 'మీరు విశ్రాంతి తీసుకోవాలి' అని చెప్పడం నేర్చుకున్నారు. ఆరవ స్థాయిలో దాని గ్రాంథిక జతనూ చూశారు — చేయాలి · చేయవలెను. ఆ '-ఆలి' అనేది ఎక్కడి నుంచి వచ్చిందో, పాత గ్రంథాలలో అది ఏ రూపంలో ఉంటుందో ఇప్పుడు చూద్దాం.
In Level 4 you learned to say నేను వెళ్ళాలి and మీరు విశ్రాంతి తీసుకోవాలి, and in l06-07 you saw the pair చేయాలి · చేయవలెను. This lesson names that form — విధ్యర్థకం — shows you the literary shape you will meet on the page, and points out the one thing about it that makes it easy: it never changes.
సూత్రాలు · The rules
ఆజ్ఞార్థకం వినేవాడిని ఆజ్ఞాపిస్తుంది; విధ్యర్థకం మాత్రం పని చేయవలసిన అవసరాన్ని చెబుతుంది. అందుకే విధ్యర్థకాన్ని నా గురించీ, అతని గురించీ, అందరి గురించీ చెప్పవచ్చు.
An imperative orders the person in front of you; an obligative simply states that something needs doing. That difference is why the obligative can be used about yourself or about anyone else — నేను వెళ్ళాలి, అతడు వెళ్ళాలి — while an imperative cannot.
ప్రత్యయం చేరేటప్పుడు ధాతువు చివరి ఉకారం పోతుంది — చేయు కాస్తా 'చేయ' అయి, దానిపై 'వలెను' చేరుతుంది. ఇక్కడ చెబుతున్నది గ్రాంథిక-వాడుక రూపాల పోలిక మాత్రమే; రెండు రూపాల చారిత్రక సంబంధాన్ని కాదు.
The root loses its final -ఉ before the ending: చేయు becomes చేయ, then takes వలెను. What is being set out here is the correspondence between the two registers, form against form — not a claim about how one grew out of the other.
ఇది తెలుగు క్రియలో అరుదైన సౌకర్యం. 'చేసెదను, చేసెదవు, చేయును' అని ఏడు గడులు నేర్చుకున్న చోట ఇక్కడ ఒక్క గడే. వాడుక రూపమూ అంతే — నేను చేయాలి, వారు చేయాలి.
This is a rare piece of good luck in the Telugu verb. Where the future needed a seven-cell table, the obligative needs one line. The spoken form behaves identically: నేను చేయాలి, వారు చేయాలి — the verb does not budge.
పెళ్ళి పత్రికలలో, ఆహ్వానాలలో 'తమరు తప్పక విచ్చేయవలెను' అని రాయడం ఇందుకే. 'రండి' కంటే 'రావాలి' మృదువుగా ఉంటుంది — ఎందుకంటే అది ఆజ్ఞ కాదు, ఒక అవసరాన్ని చెప్పడం.
This is why wedding invitations say తమరు తప్పక విచ్చేయవలెను rather than a bare imperative. మీరు రావాలి lands more softly than రండి, because it does not order anyone about; it merely states that your coming is called for.
ప్రక్రియ · Step by step
- చేయు — ధాతువు
- చేయు → చేయ — ప్రత్యయం ముందు ధాతువు చివరి ఉకారం పోయింది
- చేయ + వలెను → చేయవలెను — విధ్యర్థక ప్రత్యయం చేరింది
- చేయవలెను = చేయాలి — వాడుక రూపం — పురుష ప్రత్యయం ఎక్కడా చేరలేదు
- చేయవలెను → చేయాలి — సాధారణ రూపం
- రావలెను → రావాలి — వచ్చు ధాతువు — రెండు వరుసలలోనూ రా- రూపమే
- ఉండవలెను → ఉండాలి — ఉండు ధాతువు — ధాతువు మారలేదు
- చదువవలెను → చదవాలి — ఇక్కడ ధాతువు కూడా కొద్దిగా మారింది