Level 10 · Lesson 7

ఆజ్ఞార్థకం
The imperative

ఆజ్ఞార్థకం మధ్యమపురుషలోనే — ఏకవచనానికి ము, బహువచనానికి డు; చేయుము, చేయుడు, రమ్ము.

The literary imperative in -ము and -డు, the irregular రమ్ము, పొమ్ము, ఇమ్ము, and their spoken counterparts.

గుర్తు చేసుకోండి · You already know this

మొదటి స్థాయిలోనే మీరు 'కూర్చోండి', 'చెప్పండి' అని విన్నారు; నాలుగవ స్థాయిలో 'చేయి', 'రా', 'చేయండి', 'రండి' అనే జతలను నేర్చుకున్నారు. అవన్నీ ఒకే క్రియారూప కుటుంబం — దానికి పేరు ఆజ్ఞార్థకం. పాత పుస్తకాలలో అదే కుటుంబం చేయుము, చేయుడు, రమ్ము అనే దుస్తులు వేసుకుని కనిపిస్తుంది.

You met కూర్చోండి and చెప్పండి as politeness formulas in Level 1, and in Level 4 you learned the real pairs: చేయి / చేయండి, రా / రండి. They all belong to one family, and the family has a name — ఆజ్ఞార్థకం. In older writing the same family appears dressed as చేయుము, చేయుడు and రమ్ము, and that is what this lesson unpacks.

సూత్రాలు · The rules

ఆజ్ఞను, ప్రార్థనను, ఉపదేశాన్ని తెలిపే క్రియారూపాన్ని ఆజ్ఞార్థకం అంటారు; అది మధ్యమపురుషలో మాత్రమే ఉంటుంది.

సూత్రం 1

చేయుము! చేయుడు! — వినేవానికే ఆజ్ఞ.

The imperative addresses the hearer, so it exists only in the second person: singular and plural, nothing else.

ఇది ముఖ్యమైన కట్టుబాటు. 'నేను చేయుము' అనేది లేదు; 'అతడు చేయుము' అనేదీ లేదు. ఆజ్ఞ ఎదురుగా ఉన్నవానికే. అందుకే ఈ రూపానికి రెండు గడులే — ఏకవచనం, బహువచనం.

This is a real restriction, not a detail. There is no first-person or third-person imperative in Telugu: a command is aimed at whoever is listening. So the whole paradigm has just two cells — one for one person, one for several.

ఆజ్ఞార్థకంలో ఏకవచనానికి ధాతువుపై 'ము' ప్రత్యయం, బహువచనానికి 'డు' ప్రత్యయం చేరుతుంది.

సూత్రం 2

చేయుము – చేయుడు; చదువుము – చదువుడు; వినుము – వినుడు.

Singular takes -ము, plural takes -డు: cēyumu / cēyuḍu, caduvumu / caduvuḍu, vinumu / vinuḍu.

ధాతువు మారకుండా ప్రత్యయం మాత్రమే మారుతుంది — ఇది గుర్తు పెట్టుకోవడానికి సులభమైన జత. చూడుము – చూడుడు, తినుము – తినుడు అని అల్లుకుంటూ పోవచ్చు.

The root does not move; only the ending changes. Once you have చేయుము / చేయుడు in your ear you can spin out చూడుము / చూడుడు, తినుము / తినుడు and the rest without looking anything up.

వచ్చు, పోవు, ఇచ్చు మొదలైన కొన్ని ధాతువుల ఆజ్ఞార్థక రూపాలు అనియతంగా ఏర్పడతాయి; వాటిని వాడుక ద్వారానే గుర్తుంచుకోవాలి.

సూత్రం 3

రమ్ము – రండు; పొమ్ము – పొండు; ఇమ్ము – ఇండు.

A handful of very common verbs are irregular here: rammu / raṇḍu, pommu / poṇḍu, immu / iṇḍu.

ఈ మూడూ తెలుగులో అత్యధికంగా వాడే ధాతువులు; అందుకే అవి పాత రూపాలను కాపాడుకున్నాయి. వాడుకలో కూడా అవి అనియతంగానే ఉన్నాయి — రా, పో, ఇవ్వు.

These are among the commonest verbs in the language, and common verbs are exactly the ones that keep old irregular shapes. They stay irregular in speech too: రా, పో, ఇవ్వు. Learn them as four-part sets and you are done.

వాడుక భాషలో ఏకవచన ఆజ్ఞార్థకం ధాతువుగానే నిలుస్తుంది; బహువచనానికీ గౌరవానికీ 'అండి' ప్రత్యయం చేరుతుంది.

సూత్రం 4

చేయి – చేయండి; చదువు – చదవండి; రా – రండి.

In speech the singular is the bare root and the plural adds -అండి, which doubles as the polite form for one person.

గ్రాంథికంలోని 'డు' వాడుకలో 'ండి' అయింది — చేయుడు · చేయండి, రండు · రండి. ఒక్క మనిషినే మర్యాదగా పిలిచినా ఇదే బహువచన రూపాన్నే వాడతాం; ఇది తెలుగులో చాలా పాత అలవాటు.

The literary -డు has become spoken -ండి: చేయుడు becomes చేయండి, రండు becomes రండి. And the plural doubles as the respectful singular, which is why you address one elder with the same form you would use for a roomful of people.

ప్రక్రియ · Step by step

చేయు + ము → చేయుము · చేయు + డు → చేయుడు

చేయు — ధాతువు
చేయు + ము → చేయుము — మధ్యమపురుష ఏకవచన ఆజ్ఞార్థక ప్రత్యయం
చేయు + డు → చేయుడు — మధ్యమపురుష బహువచన ఆజ్ఞార్థక ప్రత్యయం
చేయి · చేయండి — వాడుక రూపాలు — ఏకవచనం, బహువచనం మరియు గౌరవం

వచ్చు ధాతువు — ఒకే ఆజ్ఞ నాలుగు రూపాలలో

వచ్చు — ధాతువు
రమ్ము — గ్రాంథిక ఆజ్ఞార్థకం, ఏకవచనం — అనియత రూపం
రండు — గ్రాంథిక ఆజ్ఞార్థకం, బహువచనం
రా · రండి — వాడుక రూపాలు — ఏకవచనం, బహువచనం మరియు గౌరవం

అభ్యాసం · Practice

ఆజ్ఞార్థకం ఏ పురుషలో మాత్రమే ఉంటుంది? In which person alone does the imperative exist?

'చేయుడు' అనే రూపం ఎవరిని ఉద్దేశించి చెప్పినది? Whom does the form చేయుడు address?

గ్రాంథిక ఆజ్ఞార్థక రూపాన్ని దాని వాడుక రూపంతో జతపరచండి. Match each literary imperative with its spoken form.

గ్రాంథికంలో ఏకవచన ఆజ్ఞార్థకానికి ధాతువుపై చేరే ప్రత్యయం ________. Which ending forms the literary singular imperative?

వచ్చు ధాతువుకు గ్రాంథిక ఆజ్ఞార్థక ఏకవచన రూపం ఏది? What is the literary singular imperative of వచ్చు?