Level 10 · Lesson 6

భవిష్యత్కాల రూపాలు
Forming the future

చేసెదను, చేసెదవు, చేసెదరు, చేయును — భవిష్యత్ ప్రత్యయాలు; భవిష్యత్తునూ అలవాటునూ ఒకే రూపంతో తెలిపే తద్ధర్మార్థకం.

The literary future చేసెదను, చేసెదవు, చేసెదరు and the third-person చేయును — and why one form does duty for future and habit alike.

గుర్తు చేసుకోండి · You already know this

'నేను రేపు వస్తాను' అన్నప్పుడూ, 'నేను రోజూ ఆరు గంటలకు లేస్తాను' అన్నప్పుడూ మీరు ఒకే రూపాన్నే వాడారు — రెండు వేర్వేరు అర్థాలకు ఒకే రూపం. ఆరవ స్థాయిలో దీని గ్రాంథిక జతను కూడా చూశారు — చేస్తాను · చేసెదను. ఆ జతను ఇప్పుడు పూర్తి పట్టికగా విప్పుకుందాం.

When you say నేను రేపు వస్తాను (I will come tomorrow) and నేను రోజూ ఆరు గంటలకు లేస్తాను (I get up at six every day), you use one and the same form for two quite different jobs. In l06-07 you also met its literary twin, చేసెదను. This lesson opens that twin out into a full paradigm and explains why Telugu is content with a single form here.

సూత్రాలు · The rules

భవిష్యత్తులో జరుగబోయే పనిని, అలవాటుగా జరిగే పనిని — రెండింటినీ ఒకే రూపంతో తెలిపే క్రియను తద్ధర్మార్థకం అంటారు.

సూత్రం 1

నేను రేపు వచ్చెదను (భవిష్యత్తు); నేను ప్రతిదినము పాఠము చదివెదను (అలవాటు).

One form covers both the future and the habitual; the tradition names it after the second sense, tad-dharma, 'that which is its nature'.

తెలుగుకు ప్రత్యేకమైన భవిష్యత్కాల ప్రత్యయం లేదని చెప్పడం సరికాదు; ఉన్న రూపమే రెండు పనులూ చేస్తుంది. కాలాన్ని కచ్చితంగా చెప్పవలసి వస్తే 'రేపు', 'ప్రతిదినము' వంటి పదాలు ఆ పని చేస్తాయి.

It is not that Telugu lacks a future — it is that the same form serves both senses, and a word like రేపు (tomorrow) or ప్రతిదినము (daily) settles which one you mean. English does something similar with 'I leave on Friday'.

ఉత్తమ, మధ్యమ పురుషలలో ధాతువుకు 'ఎద' అనే ప్రత్యయం చేరి, దానిపై ను, వు, ము, రు అనే పురుష వచన ప్రత్యయాలు చేరుతాయి.

సూత్రం 2

చేసెదను, చేసెదవు, చేసెదము, చేసెదరు.

First and second person: root + ఎద + the personal ending -ను, -వు, -ము, -రు.

నేను చేసెదను · నీవు చేసెదవు · మేము చేసెదము · మీరు చేసెదరు. వాడుకలో ఇవే చేస్తాను, చేస్తావు, చేస్తాము, చేస్తారు. 'ఎద' స్థానంలో వాడుక 'తా' పెట్టుకుంది — అంతే భేదం.

నేను చేసెదను · నీవు చేసెదవు · మేము చేసెదము · మీరు చేసెదరు. Line them up against చేస్తాను, చేస్తావు, చేస్తాము, చేస్తారు and you will see that the personal endings are untouched; only the tense piece has changed from ఎద to తా.

ప్రథమపురుష ఏకవచనంలో లింగ భేదం లేకుండా, అమహద్ బహువచనంలోనూ ధాతువుకు 'ను' చేరిన 'చేయును' అనే ఒకే రూపం నిలుస్తుంది; మహద్ బహువచనానికి మాత్రం చేసెదరు అనే రూపం వస్తుంది.

సూత్రం 3

అతడు చేయును; ఆమె చేయును; అది చేయును; అవి చేయును; వారు చేసెదరు.

The third person singular is చేయును for he, she and it alike; so is the non-rational plural. Only the rational plural takes చేసెదరు.

ఇక్కడ గ్రాంథికం వాడుక కంటే తక్కువ భేదాలను చూపుతోంది. వాడుకలో చేస్తాడు, చేస్తుంది, చేస్తాయి అని మూడు రూపాలున్న చోట గ్రాంథికంలో 'చేయును' ఒక్కటే. మహత్తు బహువచనం మాత్రం రెండు వరుసలలోనూ విడిగానే నిలుస్తుంది.

Here the literary register makes fewer distinctions than the spoken one: where you say చేస్తాడు, చేస్తుంది and చేస్తాయి, the old books have plain చేయును for all three. Only the rational plural stands apart in both registers — చేసెదరు, చేస్తారు.

గ్రాంథిక తద్ధర్మార్థక రూపాలన్నీ వాడుక భాషలో 'తా' ప్రత్యయంతో చేస్తాను, చేస్తావు, చేస్తాడు, చేస్తుంది, చేస్తాము, చేస్తారు, చేస్తాయి అనే రూపాలుగా కనిపిస్తాయి.

సూత్రం 4

వచ్చెదను = వస్తాను; వచ్చును = వస్తాడు, వస్తుంది; వచ్చెదరు = వస్తారు.

Every literary form has a spoken counterpart in -తా; the mapping is regular enough to do in your head.

పాత పద్యంలోనో, శాసనంలోనో 'వచ్చును' కనిపిస్తే — 'వస్తాడు' అనో 'వస్తుంది' అనో చదువుకోండి. కర్త ఎవరో వాక్యమే చెబుతుంది.

When an old text hands you వచ్చును, read it as వస్తాడు or వస్తుంది according to who the subject is — the sentence always tells you. That single habit unlocks most literary narrative prose.

ప్రక్రియ · Step by step

చేయు + ఎద + ను → చేసెదను

చేయు — ధాతువు
చేయు → చేస్ — ఎద ప్రత్యయం ముందు ఈ ధాతువు తీసుకునే రూపం
చేస్ + ఎద → చేసెద — భవిష్యత్ ప్రత్యయం 'ఎద' చేరింది
చేసెద + ను → చేసెదను — ఉత్తమపురుష ఏకవచన ప్రత్యయం 'ను'

ప్రథమపురుష — చేయును ఒక్కటే చాలు

చేయు + ను → చేయును — ప్రథమపురుషలో 'ఎద' ప్రత్యయం చేరదు
అతడు చేయును · ఆమె చేయును · అది చేయును — ఏకవచనంలో లింగ భేదం లేదు
అవి చేయును — అమహద్ బహువచనానికీ అదే రూపం
వారు చేసెదరు — మహద్ బహువచనానికి మాత్రం వేరే రూపం

అభ్యాసం · Practice

'నేను రోజూ నడిచెదను' — ఇక్కడ క్రియ తెలిపేది ఏమిటి? What does the verb express in నేను రోజూ నడిచెదను?

గ్రాంథిక రూపాన్ని దాని వాడుక రూపంతో జతపరచండి. Match each literary future with its spoken form.

మేము ప్రతిదినము పాఠము ________ (చదువు — గ్రాంథిక ఉత్తమపురుష బహువచనం). We read the lesson every day — give the literary first person plural of చదువు.

'అవి' అనే కర్తకు గ్రాంథిక తద్ధర్మార్థక రూపం ఏది? Which literary form goes with the subject అవి?

వాడుక భాషలో 'ఎద' ప్రత్యయం స్థానంలో వచ్చినది ఏది? Which piece replaces ఎద in the spoken register?