Level 10 · Lesson 5

వర్తమానకాల రూపాలు
Forming the present

గ్రాంథిక వర్తమానం — చేయుచున్నాను, చేయుచున్నాడు, చేయుచున్నది; చున్ ప్రత్యయం, దాని వాడుక రూపం.

The literary present in -చున్, its full paradigm, and how it contracts into the spoken చేస్తున్నాను.

గుర్తు చేసుకోండి · You already know this

రెండవ స్థాయి నుంచీ మీరు 'నేను చదువుతున్నాను', 'అతను వస్తున్నాడు' అని చెబుతూనే ఉన్నారు. ఆరవ స్థాయిలో (l06-07) ఒక జత కూడా చూశారు — చేస్తున్నాను · చేయుచున్నాను. మూడవ పాఠంలో ఈ కాలానికి 'వర్తమానకాలం' అనే పేరు పెట్టుకున్నాం. ఇప్పుడు ఆ రూపం ఎలా కట్టబడిందో విడదీసి చూద్దాం.

You have been saying నేను చదువుతున్నాను and అతను వస్తున్నాడు since Level 2, and in l06-07 you met the literary twin of the first one: చేయుచున్నాను. Lesson 3 of this level gave the tense its name. This lesson takes the literary form apart, because once you see its two pieces the spoken form stops looking like a single lump and starts looking like the same two pieces, worn down.

సూత్రాలు · The rules

ఇప్పుడు జరుగుతూ ఉన్న పనిని తెలిపేది వర్తమానకాల క్రియ; ధాతువుకు 'చు' ప్రత్యయం చేరి, ఆ రూపంపై 'ఉండు' ధాతువు రూపం చేరి అది ఏర్పడుతుంది.

సూత్రం 1

చేయు + చు = చేయుచు; చేయుచు + ఉన్నాను = చేయుచున్నాను.

The present is two words fused: the -చు form of your verb, plus a form of ఉండు (to be).

ఇందులో గమనించవలసినది ఒకటే — పురుష, వచన, లింగ ప్రత్యయాలన్నీ 'ఉండు' భాగం మీదే ఉంటాయి. మీ ధాతువు 'చేయుచు' అన్నట్టుగా మారకుండా అలాగే నిలుస్తుంది.

Only the second piece inflects. చేయుచు- stays frozen while ఉన్నాను, ఉన్నావు, ఉన్నాడు take all the work of person, number and class. That is why one paradigm learned here fits every verb in the language.

'చు' చివరి ఉకారానికి, పరమైన 'ఉండు' రూపంలోని ఉకారానికి ఉత్వ సంధి జరుగుతుంది; అందువల్ల కలిసిన రూపంలో 'చున్' అని వినబడుతుంది.

సూత్రం 2

చేయుచు + ఉన్నాడు = చేయుచున్నాడు.

The ఉ of చు drops before the ఉ of ఉన్నాను — plain utva sandhi from Level 8 — and the seam sounds like -చున్.

ఎనిమిదవ స్థాయిలో నేర్చుకున్న ఉత్వ సంధి ఇక్కడ మళ్ళీ పని చేస్తోంది. 'చున్' అనేది కొత్త ప్రత్యయం కాదు; అది 'చు' ప్రత్యయమూ, ఉండు ధాతువూ కలిసిన కూడలి మాత్రమే. అందుకే గ్రామర్ పుస్తకాలు దీన్ని 'చున్ ప్రత్యయం' అని పిలుస్తాయి.

The sandhi is one you already know. So -చున్ is not a new suffix to memorise: it is just the join between చు and ఉండు. Grammar books name the join rather than the pieces, which is why you see it listed as the చున్ suffix.

ఉండు ధాతువు రూపమే పురుషాన్నీ, వచనాన్నీ, మహత్-అమహత్తునూ చూపుతుంది; ధాతువు భాగం అన్ని రూపాలలోనూ ఒకటే.

సూత్రం 3

చేయుచున్నాను, చేయుచున్నావు, చేయుచున్నాడు, చేయుచున్నది, చేయుచున్నాము, చేయుచున్నారు, చేయుచున్నవి.

One frozen stem, seven endings — the whole present paradigm of any Telugu verb.

ఏకవచనంలో స్త్రీవాచకానికీ అమహత్తుకూ ఒకే రూపం — ఆమె చేయుచున్నది, అది చేయుచున్నది. భేదం బహువచనంలో బయటపడుతుంది — వారు చేయుచున్నారు (మహత్తు), అవి చేయుచున్నవి (అమహత్తు).

Note the familiar asymmetry: in the singular ఆమె and అది share చేయుచున్నది, and the split only shows in the plural — వారు చేయుచున్నారు against అవి చేయుచున్నవి. The spoken forms keep exactly the same split: చేస్తున్నారు against చేస్తున్నాయి.

వాడుక భాషలో 'చేయుచు' అనేది 'చేస్తూ' అవుతుంది; మిగిలిన ప్రక్రియ ఒకటే కాబట్టి గ్రాంథిక చేయుచున్నాను వాడుకలో చేస్తున్నాను అవుతుంది.

సూత్రం 4

వచ్చుచున్నాడు = వస్తున్నాడు; చదువుచున్నది = చదువుతున్నది.

The spoken register wears the same construction down: cēyucunnānu becomes cēstunnānu, with no change of meaning.

రెండు వరుసలలోనూ నిర్మాణం ఒకటే — క్రియా భాగం + ఉండు. మీరు నేర్చుకోవలసినది కొత్త వ్యాకరణం కాదు, ఒకే వ్యాకరణపు రెండు దుస్తులు.

Both registers build the present the same way: verb-piece plus ఉండు. Nothing new is being asked of you here — only that you recognise చేయుచున్నాడు on a page as the same sentence you would say aloud as చేస్తున్నాడు.

ప్రక్రియ · Step by step

చేయు + చు + ఉన్నాను → చేయుచున్నాను

చేయు — ధాతువు
చేయు + చు → చేయుచు — వర్తమాన ప్రత్యయం 'చు' చేరింది
చేయుచు + ఉన్నాను — ఉండు ధాతువు ఉత్తమపురుష ఏకవచన రూపం చేరింది
చేయుచున్నాను — ఉత్వ సంధి — చు లోని ఉకారం పోయి రెండూ కలిసాయి

వచ్చుచున్నాడు · వస్తున్నాడు — ఒకే ప్రక్రియ, రెండు వరుసలు

వచ్చు + చు → వచ్చుచు — గ్రాంథిక క్రియా భాగం
వచ్చుచు + ఉన్నాడు → వచ్చుచున్నాడు — ఉండు రూపం చేరి ఉత్వ సంధి
వచ్చుచు → వస్తూ — వాడుకలో ధాతువు వస్- అయి, చు కాస్తా తూ అయింది
వస్తూ + ఉన్నాడు → వస్తున్నాడు — రెండూ కలిసి ఒకే పదం — ప్రక్రియ పైదానితో సమానం

అభ్యాసం · Practice

'చేయుచున్నారు' — ఈ రూపంలో పురుష, వచన ప్రత్యయాన్ని మోసేది ఏది? Which part of చేయుచున్నారు carries the person and number?

గ్రాంథిక రూపాన్ని దాని వాడుక రూపంతో జతపరచండి. Match each literary present with its spoken form.

ఆమె ఇప్పుడు పని ________ (గ్రాంథిక వర్తమాన రూపం). She is doing the work now — give the literary present.

'పక్షులు వచ్చుచున్నవి' — ఈ వాక్యంలోని కర్త ఏది? What kind of subject is పక్షులు in పక్షులు వచ్చుచున్నవి?

చేయుచు + ఉన్నాను = చేయుచున్నాను — ఇక్కడ జరిగిన సంధి ఏది? Which sandhi joins చేయుచు and ఉన్నాను?