Level 10 · Lesson 4

భూతకాల రూపాలు
Forming the past

గ్రాంథిక భూతకాల పట్టిక — చేసితిని, చేసితివి, చేసెను, చేసిరి — వ్యావహారిక చేశాను, చేశావు, చేశాడు పక్కన.

The literary past paradigm set beside the spoken forms you already use.

గుర్తు చేసుకోండి · You already know this

'నేను చేశాను', 'అతను చేశాడు', 'వాళ్ళు చేశారు' — ఇవి మీ నోటికి అలవాటైన రూపాలు. కానీ పాత కావ్యంలోనో, శాసనంలోనో, ఒక పాత ఉత్తరంలోనో మీకు కనిపించేది 'చేసితిని', 'చేసెను', 'చేసిరి'. అర్థం ఒకటే, రూపమే వేరు. ఈ పాఠం రెండు వరుసలనూ పక్కపక్కన పెట్టి చూపిస్తుంది.

నేను చేశాను, అతను చేశాడు, వాళ్ళు చేశారు come to you without thinking now. But open a kāvya, an inscription or a letter written a century ago and you will meet చేసితిని, చేసెను, చేసిరి instead. The meaning is identical; only the shape differs. This lesson lays the two columns side by side so that neither one can surprise you again.

సూత్రాలు · The rules

గ్రాంథిక భూతకాల క్రియ క్త్వార్థక రూపం మీద తి అనే భూతకాల ప్రత్యయం, ఆ తరువాత పురుష ప్రత్యయం చేరి ఏర్పడుతుంది.

సూత్రం 1

చేసి + తి + ని = చేసితిని.

Literary past: take the -i converb, add తి for the past, then the personal ending.

మొదటి పాఠంలో చూసిన వరుసే ఇక్కడా — ధాతువు, కాలం, పురుషం. మారినది కాల ముక్క ఒక్కటే; వ్యావహారికంలో అది -ఆ- కాగా, గ్రాంథికంలో అది -తి-. ఆధారం మాత్రం రెండు వరుసలలోనూ ఒకటే — 'చేసి' అనే క్త్వార్థక రూపం.

It is the same three-layer stack as in lesson one: root, tense, person. Only the middle piece has changed — the spoken column uses -ఆ-, the literary column uses -తి-. Both are standing on the very same base, the converb చేసి, which is why the two paradigms rhyme with each other so closely.

గ్రాంథిక పురుష ప్రత్యయాలు ఏకవచనంలో ని, వి; బహువచనంలో మి, రి.

సూత్రం 2

చేసితిని, చేసితివి, చేసితిమి, చేసితిరి.

First person -ని / -మి, second person -వి / -రి, on the తి stem.

వ్యావహారిక ప్రత్యయాలతో పోల్చండి — ను, వు, ము, రు. గ్రాంథికంలో అవే ప్రత్యయాలు ఇకారంతో ముగుస్తాయి: ని, వి, మి, రి. ఒక్క అచ్చు మారితే చాలు, రెండు వరుసల మధ్య వంతెన దొరికినట్లే.

Set them against the spoken endings ను, వు, ము, రు and the pattern jumps out: the literary set is the same consonants with -ఇ instead of -ఉ, giving ని, వి, మి, రి. One vowel is the whole bridge between the two columns.

ప్రథమపురుష ఏకవచనంలో ఎను అనే ప్రత్యయం చేరి చేసెను అవుతుంది; ఈ ఒక్క రూపమే పుంలింగానికీ స్త్రీలింగానికీ అమహత్తుకూ మూడింటికీ.

సూత్రం 3

అతడు చేసెను; ఆమె చేసెను; అది చేసెను.

The literary third person singular is one form for he, she and it alike.

ఇక్కడ గ్రాంథికం వ్యావహారికం కంటే సులభం. వాడుకలో 'చేశాడు', 'చేసింది' అని విడిపోయేది గ్రాంథికంలో 'చేసెను' అనే ఒకే రూపం. కాబట్టి పాత గ్రంథం చదివేటప్పుడు కర్త ఎవరో క్రియ చెప్పదు — వాక్యంలోని కర్తను చూసే తెలుసుకోవాలి.

Here the older language is simpler than the newer one: what the spoken language splits into చేశాడు and చేసింది, the literary language leaves as the single చేసెను. The practical consequence when you read: the verb will not tell you the gender of the subject, so you must find the subject itself.

ప్రథమపురుష మహద్ బహువచనంలో ఇరి అనే ప్రత్యయం చేరుతుంది; ఒకే రచనలో గ్రాంథిక వ్యావహారిక రూపాలను కలపరాదు.

సూత్రం 4

వారు చేసిరి; వారు వచ్చిరి.

Third person human plural takes -ఇరి — and never mix the two registers in one piece of writing.

'చేసితిరి' మధ్యమపురుష బహువచనం, 'చేసిరి' ప్రథమపురుష బహువచనం — ఈ రెండింటినీ తికమక పెట్టుకోకండి. 'మీరు చేసితిరి', 'వారు చేసిరి'. తి ఉంటే వినేవాళ్ళు, లేకపోతే ఇతరులు.

Keep చేసితిరి and చేసిరి apart: మీరు చేసితిరి is 'you all did', వారు చేసిరి is 'they did'. The little తి is the whole difference — with it you are addressing your listeners, without it you are talking about someone else.

ప్రక్రియ · Step by step

చేయు → చేసితిని

చేయు — ధాతువు
చేసి — క్త్వార్థక రూపం — భూతకాలానికి ఆధారం
చేసి + తి — గ్రాంథిక భూతకాల ప్రత్యయం తి
చేసితి + ని → చేసితిని — ఉత్తమపురుష ఏకవచన ప్రత్యయం ని

చేయు — గ్రాంథిక భూతకాల పట్టిక

నేను చేసితిని — ఉత్తమపురుష ఏకవచనం — వాడుకలో చేశాను
నీవు చేసితివి — మధ్యమపురుష ఏకవచనం — వాడుకలో చేశావు
అతడు చేసెను — ప్రథమపురుష ఏకవచనం — వాడుకలో చేశాడు, చేసింది
మేము చేసితిమి — ఉత్తమపురుష బహువచనం — వాడుకలో చేశాము
మీరు చేసితిరి — మధ్యమపురుష బహువచనం — వాడుకలో చేశారు
వారు చేసిరి — ప్రథమపురుష మహద్ బహువచనం — వాడుకలో చేశారు

అభ్యాసం · Practice

'చేసితివి' — ఇది ఏ పురుషం? Which person is చేసితివి?

గ్రాంథిక రూపాన్ని వ్యావహారిక రూపంతో జతపరచండి. Match each literary form with its spoken equivalent.

వారు ఆ పనిని ________ (గ్రాంథిక భూతకాల రూపం). They did that work — in the literary past.

'వారు వచ్చిరి' — దీని వ్యావహారిక రూపం ఏది? What is the spoken equivalent of వారు వచ్చిరి?

గ్రాంథికంలో అతడు, ఆమె, అది — ఈ మూడింటికీ భూతకాల రూపం ఏది? In the literary language, which past form serves he, she and it alike?