పంచమీ విభక్తి
Ablative: వలన, కంటె, పట్టి

వలన, కంటె, పట్టి అనేవి పంచమీ ప్రత్యయాలు; ఇవి హేతువును, అపాదానాన్ని, పోలికను తెలుపుతాయి.

One case for cause, source and comparison — and the spoken కంటే of Level 5 turns out to be its కంటె.

గుర్తు చేసుకోండి · You already know this

'వర్షం వల్ల పంట బాగా పండింది' అని నాలుగవ స్థాయిలో, 'దీని కంటే అది పెద్దది' అని ఐదవ స్థాయిలో చెప్పారు. ఒకచోట కారణం, మఱొకచోట పోలిక — మీకు రెండు వేఱే పనులుగా అనిపించి ఉండవచ్చు. కానీ తెలుగు వ్యాకరణం ఈ రెండింటినీ, వాటితో పాటు 'ఎక్కడి నుండి' అనే అర్థాన్నీ ఒకే విభక్తిలో చేర్చింది — అదే పంచమీ.

In Level 4 you said వర్షం వల్ల పంట బాగా పండింది, and in Level 5 దీని కంటే అది పెద్దది. Cause in one, comparison in the other — they felt like two unrelated jobs. Telugu grammar files them together, along with the sense of 'from', in a single case: the fifth, పంచమీ. Seeing why they belong together is most of this lesson.

సూత్రాలు · The rules

పంచమీ విభక్తికి వలన, కంటె, పట్టి అనేవి ప్రత్యయాలు; ఇది హేతువును, అపాదానాన్ని, పోలికను తెలుపుతుంది.

సూత్రం 1

వర్షం వలన పంట పండింది; రాముని కంటె భీముడు బలవంతుడు.

The fifth case has three markers and three senses: cause, source or starting point, and comparison.

మూడు అర్థాలనూ ఒకే గొడుగు కిందికి తెచ్చేది ఒక ఆలోచన — ఒక వస్తువు నుండి మఱొకటి బయలుదేఱడం. కారణం నుండి ఫలితం బయలుదేఱుతుంది, చోటు నుండి ప్రయాణం బయలుదేఱుతుంది, పోల్చినప్పుడు కొలత ఒక దాని నుండి మొదలవుతుంది. అందుకే హేతువు, అపాదానం, పోలిక — మూడూ పంచమీలోనే.

One idea holds the three senses together: something proceeds from something else. A result proceeds from its cause, a journey proceeds from a place, and a comparison measures upward from a starting point. That is why హేతువు (cause), అపాదానం (source) and పోలిక (comparison) all live in this one case.

వలన అనే ప్రత్యయం హేతువును తెలుపుతుంది; కర్మణి వాక్యంలో కర్తను, కొన్నిచోట్ల అపాదానాన్ని కూడా తెలుపుతుంది.

సూత్రం 2

అజాగ్రత్త వలన ప్రమాదం జరిగింది; అతని వలన ఈ విషయం తెలిసింది.

వలన marks the cause, and by extension the person through whom something came about.

'అజాగ్రత్త వలన ప్రమాదం జరిగింది' — ప్రమాదానికి హేతువు అజాగ్రత్త. 'అతని వలన ఈ విషయం తెలిసింది' — విషయం బయలుదేఱిన చోటు అతను. వాడుకలో 'వల్ల' అని కూడా వినిపిస్తుంది; రాతలో 'వలన' అనే రూపాన్నే వాడండి.

అజాగ్రత్త వలన ప్రమాదం జరిగింది — carelessness is the cause of the accident. అతని వలన ఈ విషయం తెలిసింది — the news came from him. Everyday speech shortens వలన to వల్ల, which is what you learnt in Level 4; in writing, keep the full వలన.

కంటె అనే ప్రత్యయం పోలికను తెలుపుతుంది; ఏ వస్తువుతో పోలుస్తున్నామో ఆ వస్తువు పంచమీలో నిలుస్తుంది.

సూత్రం 3

రాముని కంటె భీముడు బలవంతుడు; ఈ ఇల్లు ఆ ఇంటి కంటె పెద్దది.

In a comparison the standard — the thing compared against — takes the fifth case.

ఐదవ స్థాయిలో 'దీని కంటే అది పెద్దది' అన్నారు; అక్కడ రాసిన 'కంటే' ఇక్కడి 'కంటె'యే — వాడుక రూపం, గ్రంథ రూపం అంతే భేదం. గమనించవలసినది ఒకటే: పోల్చే కొలబద్ద ఏదో అది పంచమీలో నిలుస్తుంది, పెద్దదైన వస్తువు కాదు. 'రాముని కంటె భీముడు బలవంతుడు' — కొలబద్ద రాముడు.

The కంటే you have been saying since Level 5 is this very కంటె; only the spelling shifts between speech and the written register. Note which noun takes the ending: not the winner of the comparison but the yardstick. In రాముని కంటె భీముడు బలవంతుడు, Rāma is the yardstick and so Rāma takes the case.

పట్టి అనే ప్రత్యయం ఆధారాన్ని, హేతువును తెలుపుతుంది; ద్రుతం తరువాత వచ్చినప్పుడు సరళాదేశం వలన అది బట్టి అవుతుంది.

సూత్రం 4

కాలాన్ని బట్టి పని మారుతుంది; మాటలను బట్టి మనిషిని తెలుసుకోవచ్చు.

పట్టి means 'going by, on the basis of'. After a druta it softens to బట్టి — which is the only form you ever hear.

'బట్టి' అనే మాట మీకు కొత్తది కాదు — 'దాన్ని బట్టి', 'కాలాన్ని బట్టి' అని రోజూ అంటారు. మూల ప్రత్యయం మాత్రం 'పట్టి'. ద్వితీయా ప్రత్యయంలోని ద్రుతం తరువాత 'ప' కాస్తా 'బ' అయింది — ఇది ఎనిమిదవ స్థాయిలో నేర్చుకున్న సరళాదేశసంధియే. సంధి పాఠం ఇక్కడ పని చేయడం చూడండి.

బట్టి is not new to you — దాన్ని బట్టి, కాలాన్ని బట్టి are everyday phrases. The underlying marker is పట్టి; the ప softened to బ after the druta hidden in the accusative ending, exactly the సరళాదేశసంధి you learnt in Level 8. This is one of those satisfying moments where a sandhi rule explains a word you have used for months.

ప్రక్రియ · Step by step

రాముడు + కంటె అంటే రాముని కంటె

రాముడు — ప్రాతిపదికం
రాముని — డు లోపించి 'ని' చేరి వికారి రూపం
రాముని + కంటె — పంచమీ ప్రత్యయం చేరుతోంది — పోలికార్థం
రాముని కంటె — పోలికకు కొలబద్దగా రాముడు నిలిచాడు

దానిన్ + పట్టి అంటే దానింబట్టి

దానిన్ + పట్టి — పూర్వ పదం ద్రుతప్రకృతికం — ద్వితీయా ప్రత్యయంలోని ద్రుతం
దానిన్ + బట్టి — సరళాదేశసంధి — ప కు బ ఆదేశం
దానింబట్టి — ద్రుతానికి బిందువు; వాడుకలో 'దాన్ని బట్టి'

అభ్యాసం · Practice

'వర్షం వలన పంట పండింది' — ఇక్కడ 'వలన' ఏమి తెలుపుతోంది? What does వలన express here?

'రాముడు' కు కంటె చేరితే సరైన రూపం ఏది? Add కంటె to రాముడు.

ఈ ప్రమాదం అజాగ్రత్త ________ జరిగింది. This accident happened because of carelessness.

'దాన్ని బట్టి' లోని 'బట్టి' ఎలా ఏర్పడింది? How did పట్టి become బట్టి?

ప్రత్యయాన్ని దాని అర్థంతో జతపరచండి. Match each marker with its sense.