పాఠ్యక్రమం → Level 9 · నామవాచకం-విభక్తి → పాఠం 5
Level 9 · Lesson 5 బహువచన రూపాలు
Forming the plural
'లు' ప్రత్యయం చేరినప్పుడు ప్రకృతిలో వచ్చే మార్పులు — ఇల్లు → ఇళ్ళు, ఊరు → ఊళ్ళు, చెయ్యి → చేతులు.
The plural suffix -లు and the stem changes it sets off, from ఇళ్ళు to చేతులు.
గుర్తు చేసుకోండి · You already know this
మీరు ఇప్పటికే 'రెండు ఇళ్ళు', 'నా చేతులు', 'మా ఊళ్ళు' అని చెప్పగలరు. కానీ ఇల్లుకు 'లు' చేరితే 'ఇల్లులు' రావాలి కదా? రాలేదు. ఎందుకో ఈ పాఠంలో చూద్దాం.
Last lesson the plural looked easy: add -లు. Then you remember ఇల్లు becoming ఇళ్ళు, ఊరు becoming ఊళ్ళు, చెయ్యి becoming చేతులు, and the rule seems to fall apart. It does not. The suffix is always -లు; what varies is what happens to the stem in front of it.
సూత్రాలు · The rules
పువ్వు – పువ్వులు, పులి – పులులు, తోట – తోటలు: ఇక్కడ ప్రకృతి అలాగే ఉంది. ఇల్లు – ఇళ్ళు, ఊరు – ఊళ్ళు: ఇక్కడ ప్రకృతి మారింది. ప్రత్యయం మాత్రం రెండుచోట్లా 'లు' నే.
Hold on to this and the chapter stays simple: there is only one plural suffix. పువ్వులు and ఇళ్ళు are built the same way; in the second the base itself has been reshaped before the ending lands on it. The changes are few, they are common, and you already say most of them correctly.
పుస్తకము – పుస్తకములు (గ్రాంథికం) – పుస్తకాలు (వ్యావహారికం). వనము – వనములు – వనాలు. ఫలము – ఫలములు – ఫలాలు. ఈనాటి రాతలో 'ఆలు' రూపమే సాధారణం.
Neuter tatsama nouns in -ము have two plurals: the literary పుస్తకములు and the everyday పుస్తకాలు. Both are correct in their own register, and modern prose almost always chooses the second. Do not mix registers inside one sentence.
ఇల్లు – ఇళ్ళు, ఊరు – ఊళ్ళు, కాలు – కాళ్ళు, నీరు – నీళ్ళు, కన్ను – కళ్ళు, రాయి – రాళ్ళు. ఇవన్నీ నిత్యం వాడే పదాలే; ఒక్కసారి కంఠస్థం చేస్తే చాలు.
A closed set of very frequent nouns takes -ళ్ళు: ఇళ్ళు, ఊళ్ళు, కాళ్ళు, నీళ్ళు, కళ్ళు, రాళ్ళు. Note the ళ, not ల — the distinction is written and pronounced, and getting it wrong is one of the commonest learner errors. Learn the six as a list.
చెయ్యి – చేతులు. ఇక్కడ 'చెయ్యి' లోని అక్షరాలు దాదాపు ఏవీ మిగలలేదు; బహువచనం 'చేతు' అనే వేఱే ప్రకృతిపై ఏర్పడింది. చెట్టు – చెట్లు కూడా ఇలాంటిదే, కానీ మార్పు చిన్నది.
చెయ్యి and చేతులు barely share a syllable: the plural is built on a different stem altogether, చేతు-. చెట్టు giving చెట్లు is a milder case of the same thing. There is no rule to derive these from — they are learnt one at a time, like English foot and feet.
ప్రక్రియ · Step by step
- ఇల్లు — ప్రకృతి — ఏకవచనం
- ఇల్లు + లు — బహువచన ప్రత్యయం చేరింది
- ఇళ్ళు — ప్రకృతిలో మార్పు — 'ల్లు' స్థానంలో 'ళ్ళు'
- పుస్తకము — ప్రకృతి — తత్సమ నపుంసకలింగం
- పుస్తకము + లు → పుస్తకములు — గ్రాంథిక బహువచన రూపం
- పుస్తకాలు — వ్యావహారిక రూపం — 'ము' స్థానంలో 'ఆ'
- చెయ్యి — ప్రకృతి — ఏకవచనం
- చేతు- — బహువచనంలో వచ్చే వేఱే ప్రకృతి
- చేతు + లు → చేతులు — సిద్ధ రూపం