మహత్తు, అమహత్తు
Rational and non-rational

ఆర్క్ A అంతా మీరు 'అతను వచ్చాడు', 'ఆమె వచ్చింది', 'వాళ్ళు వచ్చారు', 'అవి వచ్చాయి' అని తప్పు లేకుండా చెప్పారు. క్రియ ఎందుకు అలా మారుతుందో మాత్రం ఎవరూ చెప్పలేదు. ఆ కారణమే ఈ పాఠం.

Since Level 1 you have been choosing between వచ్చాడు, వచ్చింది, వచ్చారు and వచ్చాయి by ear, and getting it right. The reason behind the choice is a single distinction that runs through the whole language, and it is not the one English or Sanskrit would predict.

నామవాచకానికి ఉండే మూడు ధర్మాలలో మొదటిది లింగం. ఈ స్థాయిలో వచనం, విభక్తి కూడా వరుసగా వస్తాయి; ఇప్పుడు లింగం.

A noun carries three properties — లింగం (class or gender), వచనం (number) and విభక్తి (case). This lesson takes the first, and it is where Telugu parts company with Sanskrit most sharply.

మహత్తు: రాముడు, సీత, ఉపాధ్యాయుడు, పిల్లలు. అమహత్తు: పులి, పుస్తకం, కొండ, స్నేహం. పులి బలమైనదే అయినా అమహత్తే — భేదం బలం కాదు, బుద్ధి.

మహత్తు covers human beings and gods; everything else, however grand, is అమహత్తు. A tiger is అమహత్తు and a child is మహత్తు. The line is drawn at rationality, not at size, sex or importance. A word naming a rational being is called a మహద్వాచకం.

సీత వచ్చింది. పులి వచ్చింది. బండి వచ్చింది. — మూడు వాక్యాలలోనూ ఒకటే క్రియారూపం. అతడు వచ్చాడు అనేది మాత్రం విడిగా నిలుస్తుంది. వాడుకలో స్త్రీలను గౌరవంగా చెప్పేటప్పుడు 'ఆమె', 'ఆవిడ', 'వారు' అనే రూపాలే వాడతారు.

In the singular the split is uneven: only a male human takes -ఆడు. A woman, a tiger and a cart all take -ఇంది. That is the traditional statement of the rule; in polite modern speech you will of course say ఆమె వచ్చింది or ఆవిడ వచ్చారు rather than the bare అది of the grammars.

పిల్లలు వచ్చారు — మహత్తు. పక్షులు వచ్చాయి — అమహత్తు. ఏకవచనంలో కప్పబడిన భేదం బహువచనంలో బయటపడుతుంది; అందుకే బహువచన క్రియారూపమే మహత్-అమహత్ పరీక్ష.

Here the two classes finally separate cleanly: మహత్తు plurals take -ఆరు, అమహత్తు plurals take -ఆయి. This is why the plural is the reliable test. Put the noun in the plural, ask whether వచ్చారు or వచ్చాయి sounds right, and the class answers itself.