Level 8 · Lesson 5

ఉత్వసంధి
Sandhi of final short ఉ

పదాంతపు హ్రస్వ ఉకారం అచ్చు ముందు లోపిస్తుంది — రాముడు + అతడు → రాముడతడు.

A word-final short ఉ drops when a vowel follows.

గుర్తు చేసుకోండి · You already know this

'వాడక్కడ ఉన్నాడు', 'నేనిక్కడే ఉన్నాను', 'మనమందరం వెళ్దాం' — ఈ మాటలు మీరు ఆర్క్ A నుంచీ అంటున్నారు. వీటిని ముక్కలుగా విడదీసి చూడండి: వాడు + అక్కడ, నేను + ఇక్కడే, మనము + అందరము. కలిపినప్పుడు మొదటి పదం చివరి ఉకారం మాయమైంది.

You already say వాడక్కడ ఉన్నాడు (he is over there), నేనిక్కడే ఉన్నాను (I am right here) and మనమందరం వెళ్దాం (let us all go). Pull each one apart — వాడు + అక్కడ, నేను + ఇక్కడే, మనము + అందరము — and you can hear that a short ఉ has quietly disappeared at the join. This lesson gives that disappearance its name.

సూత్రాలు · The rules

పదం చివర ఉండే హ్రస్వ ఉకారాన్ని 'ఉత్తు' అంటారు; ఆ ఉత్తు వల్ల కలిగే సంధిని ఉత్వసంధి అంటారు.

సూత్రం 1

A short ఉ standing at the end of a word is called the ఉత్తు, and the sandhi it produces is ఉత్వసంధి.

తెలుగులో చాలా పదాలు హ్రస్వ ఉకారంతోనే ముగుస్తాయి — రాముడు, వాడు, నేను, మనము, ఇల్లు, పుస్తకము. అందుకే ఈ సంధి అన్నిటికంటే ఎక్కువగా కనబడుతుంది.

A very large share of Telugu words end in a short ఉ — రాముడు, వాడు, నేను, మనము, ఇల్లు, పుస్తకము. That single fact makes ఉత్వసంధి the commonest junction in the language, which is why it is worth learning cold.

ఉత్తుకు అచ్చు పరమైనప్పుడు సంధి జరుగుతుంది: ఉత్తు లోపిస్తుంది, పరపదపు అచ్చు పూర్వపదపు చివరి హల్లుతో కలుస్తుంది.

సూత్రం 2

When a vowel follows the ఉత్తు, the ఉ is elided and the following vowel attaches to the preceding consonant.

రాముడు + అతడు → రాముడతడు. 'డు'లోని ఉకారం లోపించి, మిగిలిన 'డ్'కు 'అ' చేరి 'డ' అయింది. మనము + అందరము → మనమందరము; అతడు + ఇక్కడ → అతడిక్కడ; నేను + అక్కడ → నేనక్కడ.

రాముడు + అతడు → రాముడతడు. The ఉ of డు goes, the bare డ్ takes the following అ, and you get డ. The same move, every time: మనము + అందరము → మనమందరము, అతడు + ఇక్కడ → అతడిక్కడ, నేను + అక్కడ → నేనక్కడ. Nothing is inserted and nothing is replaced — this is pure లోపం.

అత్వసంధి బహుళంగా, ఇత్వసంధి వైకల్పికంగా జరిగితే, ఉత్వసంధి మాత్రం సాధారణంగా నిత్యంగా జరుగుతుంది.

సూత్రం 3

Where అత్వసంధి applies బహుళంగా and ఇత్వసంధి is optional, ఉత్వసంధి normally applies as a matter of course.

ఇత్వసంధిలో 'ఏమంటివి', 'ఏమియంటివి' అనే రెండు రూపాలూ నడుస్తాయి. ఉత్వసంధిలో అలా కాదు — కలిపిన రూపమే మామూలు. గమనిక: ఇక్కడి సూత్రాలు బాల వ్యాకరణము చెప్పే విషయాన్ని ఆధునిక తెలుగులో చెప్పినవి; పాత సూత్రపాఠాన్ని యథాతథంగా ఉద్ధరించలేదు.

With ఇత్వసంధి both forms circulate side by side; with ఉత్వసంధి the joined form is simply the normal one. A note on method: the rules above state in modern Telugu what బాల వ్యాకరణము teaches — they are paraphrases, not quotations of its sūtra text.

ప్రక్రియ · Step by step

రాముడు + అతడు → రాముడతడు

రాముడు + అతడు — పూర్వపదాంతంలో ఉత్తు, పరపదాదిలో అచ్చు 'అ'
రాముడ్ + అతడు — ఉత్వసంధి — ఉత్తు లోపం
రాముడతడు — డ్ + అ = డ

మనము + అందరము → మనమందరము

మనము + అందరము — 'ము'లోని ఉత్తు, పరపదాదిలో 'అ'
మనమ్ + అందరము — ఉత్వసంధి — ఉత్తు లోపం
మనమందరము — మ్ + అ = మ

అభ్యాసం · Practice

'ఉత్తు' అంటే ఏమిటి? What is the ఉత్తు?

అతడు + ఇక్కడ = ________ Join అతడు + ఇక్కడ.

మనము + అందరము = ________ Join మనము + అందరము.

ఉత్వసంధిలో జరిగే పని ఏది? Which sandhi operation is ఉత్వసంధి?

జతపరచండి. Match each junction with its joined form.