Level 6 · Lesson 3

జాతీయాలు
Idioms

తల, నోరు, కాలు — శరీరం మీద కట్టిన జాతీయాలు.

Body-part idioms, and why they cannot be translated word by word.

వినండి · Listen

ఈరోజు నాకు తల తిరుగుతోంది
 రవి —  అమ్మా, ఈరోజు నాకు తల తిరుగుతోంది. 
Amma, my head is spinning today.  
 అమ్మ —  ఏం జరిగింది? జ్వరమా? 
What happened? Is it a fever?  
 రవి —  కాదు. పని చాలా ఎక్కువ. అంతే కాదు, నా నోరు జారింది. 
No. There was far too much work. And not only that, my tongue slipped.  
 అమ్మ —  ఏం చెప్పావు? 
What did you say?  
 రవి —  సీతకు బహుమతి ఇస్తున్నాము అని ఆమె ముందే చెప్పాను. 
I said in front of Sīta herself that we are giving her a present.  
 అమ్మ —  అయ్యో! ఇప్పుడు ఆమెకు అంతా తెలిసింది. 
Oh no! Now she knows the whole thing.  
 రవి —  ఇంకా, ఒక స్నేహితుడు ఊరికే కాలు దువ్వాడు. 
On top of that, a friend picked a quarrel for no reason.  
 అమ్మ —  సరే, ఈరోజుకు చాలు. కొంచెం పడుకో. 
All right, that is enough for today. Go and lie down a while.  

వివరణ · Explanation

జాతీయం అంటే పదాల అర్థం వేరు, వాక్యం అర్థం వేరు. 'తల తిరుగుతోంది' — తల నిజంగా తిరగడం లేదు.

A జాతీయం is a fixed phrase whose meaning is not the sum of its words. When Ravi says నాకు తల తిరుగుతోంది nothing is actually turning: he means the day was too much for him. Telugu builds a great many of these on the body — తల (head), నోరు (mouth), కాలు (foot), చెయ్యి (hand), కళ్ళు (eyes) — exactly as English does with 'lose your head' or 'put your foot in it'.

జాతీయాన్ని ఇలా చెబుతాము — తల తిరగడం, నోరు జారడం, కాలు దువ్వడం, తల దూర్చడం. వాక్యంలో మాత్రం కాలం, పురుషం వస్తాయి.

An idiom is named in the -డం form, the way a dictionary lists it: తల తిరగడం, నోరు జారడం. Inside a real sentence the verb takes its ordinary tense and ending — నాకు తల తిరుగుతోంది, నిన్న నా నోరు జారింది, అతను కాలు దువ్వాడు, ఆమె ప్రతి పనిలో తల దూర్చుతుంది. Learn the whole phrase as one word; changing తల to శిరస్సు would kill it.

తల, నోరు అమహత్తు ఏకవచనం. అందుకే ఎప్పుడూ 'తిరిగింది', 'జారింది' — ఎవరి తల అయినా అంతే.

Watch the agreement, because it catches learners out. In తల తిరిగింది and నోరు జారింది the subject is the head or the mouth, not the person, and both are అమహత్తు singular. So the verb stays తిరిగింది / జారింది whoever it belongs to: రవి నోరు జారింది, సీత నోరు జారింది, వాళ్ళ నోరు జారింది. In కాలు దువ్వడం and తల దూర్చడం, though, the person is the subject and the verb agrees with them: అతను దువ్వాడు, ఆమె దూర్చింది, వాళ్ళు దూర్చారు.

పదాలు · Vocabulary

పదం	Meaning	గమనిక · Note
జాతీయం	idiom	జాతీయాలు — plural
తల	head	తల తిరగడం = to feel dizzy
నోరు	mouth	నోరు జారడం = to let something slip
కాలు	leg, foot	కాలు దువ్వడం = to pick a quarrel
తల దూర్చడం	to interfere, to poke one's nose in	ప్రతి పనిలో తల దూర్చుతాడు

అభ్యాసం · Practice

'నాకు తల తిరుగుతోంది' అంటే ఏమిటి? What does నాకు తల తిరుగుతోంది mean?

ఆ మాట చెప్పవద్దు అన్నారు, కానీ నా ________ జారింది. They said not to say it, but my tongue slipped.

'సీత ________ జారింది.' — ఏది సరైనది? Which verb form is right?

అతను ఊరికే ________ దువ్వాడు. He picked a quarrel for no reason.

వాక్యం — 'He pokes his nose into every job.' Arrange the words.

జతపరచండి. Match each idiom with its meaning.

మీరే చెప్పండి · Use it

నాలుగు జాతీయాలు వాడి నాలుగు వాక్యాలు చెప్పండి — 'నిన్న నాకు తల తిరిగింది, ఎందుకంటే …' అని కారణం కూడా చెప్పండి.

Tell the story of one long, bad day, out loud, in four sentences — and put one idiom in each. Say why your head was spinning, what slipped out of your mouth, who picked a quarrel with you, and who interfered in your work. Add ఎందుకంటే and a reason after each one, so the idiom sits inside a real sentence rather than standing alone.