పాఠ్యక్రమం → Level 4 · కాలాలు → పాఠం 14
Level 4 · Lesson 14 చేయగలను, చేయలేను
Can and cannot
-గలను శక్తి, -లేను శక్తి లేకపోవడం. 'నేను రాగలను.' 'నేను రాలేను.'
Ability with -galanu and inability with -lēnu, kept apart from permission.
వినండి · Listen
ఎల్లుండి వస్తాను
Ravi, can you come to our house tomorrow?
I cannot come tomorrow. I have work. I can come the day after.
Fine. At our house everyone speaks Telugu.
I can speak a little Telugu. I still cannot speak it well.
Do not be afraid. My mother can speak slowly.
Can your father speak English?
He cannot. You two will have to talk in Telugu!
వివరణ · Explanation
-గలను — 'నాకు శక్తి ఉంది' అని అర్థం. నేను చేయగలను, నువ్వు చేయగలవు, అతను చేయగలడు, ఆమె చేయగలదు, మేము చేయగలము, మీరు చేయగలరు, వాళ్ళు చేయగలరు.
This form is built on the same base as చేయాలి and చేయవచ్చు, but unlike them it does change for person, exactly the way an ordinary verb does: చేయగలను, చేయగలవు, చేయగలడు, చేయగలదు, చేయగలము, చేయగలరు. So రాగలను (I can come), మాట్లాడగలరు (you can speak), వెళ్ళగలదు (she can go). Ask with -ఆ: రాగలవా? మాట్లాడగలరా?
-లేను — శక్తి లేదు. నేను చేయలేను, నువ్వు చేయలేవు, అతను చేయలేడు, మీరు చేయలేరు, వాళ్ళు చేయలేరు.
The negative is not -గలను with a 'no' added; it is a form of its own in -లేను: చేయలేను, రాలేను, మాట్లాడలేను, తినలేను. Careful with one form: for ఆమె and for a thing, 'cannot do' comes out as చేయలేదు, which looks exactly like the past negative చేయలేదు (did not do). Telugu lets the situation decide, so name the subject clearly or reword the sentence when it could be misread.
రెండు ప్రశ్నలు వేరు — 'నేను రావచ్చా?' అనుమతి. 'నేను రాగలనా?' శక్తి.
Keep the two apart. రావచ్చా? asks whether you are allowed, and its answers are రావచ్చు or ఇప్పుడు వద్దు. రాగలవా? asks whether you are able, and its answers are రాగలను or రాలేను. English blurs both into 'can', so translate from the situation and not from the word.
పదాలు · Vocabulary
| పదం | Meaning | గమనిక · Note |
|---|---|---|
| చేయగలను | I can do, I am able to do | చేయగలవు, చేయగలడు, చేయగలరు |
| చేయలేను | I cannot do | చేయలేవు, చేయలేడు, చేయలేరు |
| రాగలను | I can come | నిషేధం — రాలేను |
| మాట్లాడగలను | I can speak |
అభ్యాసం · Practice
మీరే చెప్పండి · Use it
మీరు ఏం చేయగలరు? ఏం చేయలేరు? బిగ్గరగా చెప్పండి — 'నేను … గలను.' 'నేను … లేను.'
Say three things you are able to do and three you are not: నేను కొంచెం తెలుగు మాట్లాడగలను, నేను వంట చేయగలను, నేను రేపు రాగలను — then నేను ఇప్పుడు రాలేను, నేను హిందీ మాట్లాడలేను. Finish with one question for a friend, రాగలవా?, and one for an elder, రాగలరా?, and give both answers yourself.