రోజు మొదలు
The day begins

నేను ఉదయం లేస్తున్నాను · అతను రాత్రి పడుకుంటున్నాడు.

The present tense in -తున్న-, in every person, with the verb last.

వినండి · Listen

ఉదయం
 రవి —  నమస్కారం సీత! ఇప్పుడు ఉదయం. 
Hello, Sīta! It is morning now.  
 సీత —  నమస్కారం రవి! మీరు ఏమి చేస్తున్నారు? 
Hello, Ravi! What are you doing?  
 రవి —  నేను ఇప్పుడు లేస్తున్నాను. మీరు? 
I am getting up now. And you?  
 సీత —  నేను ఉదయం లేస్తున్నాను. మోహన్ ఇక్కడ ఉన్నాడు. 
I get up in the morning. Mohan is here.  
 రవి —  అతను ఏమి చేస్తున్నాడు? 
What is he doing?  
 సీత —  అతను పడుకుంటున్నాడు! రాత్రి కాదు, ఉదయం! 
He is going to bed! It is not night, it is morning!  

వివరణ · Explanation

'నేను లేస్తున్నాను.' — క్రియలో 'తున్న' ఉంది. 'తున్న' అంటే ఇప్పటి పని.

Every verb in this level is built in three pieces: the stem, then -తున్న- for what is going on, then an ending that says who. లేచు 'get up' gives లేస్తు- plus ఉన్నాను, and the two run together as లేస్తున్నాను. One Telugu shape covers both English 'I am getting up' and 'I get up' — you do not choose between them.

చివర పురుష గుర్తు: -ను (నేను), -వు (నువ్వు), -డు (అతను), -ము (మేము, మనం), -రు (మీరు, వాళ్ళు).

The last syllable carries the person. లేస్తున్నాను (I), లేస్తున్నావు (you, to a friend), లేస్తున్నాడు (he), లేస్తున్నాము (we), లేస్తున్నారు (you respectfully — and also they, of people). Because the ending already names the person, Telugu drops the pronoun as often as not: లేస్తున్నాను on its own is a whole sentence.

క్రియ వాక్యం చివర ఉంది. 'నేను ఉదయం లేస్తున్నాను.' — 'లేస్తున్నాను' చివర.

The verb closes the sentence, always. Time words such as ఉదయం, రాత్రి and ఇప్పుడు stand in front of it, never behind it, so the frame is: who — when — verb. నేను ఇప్పుడు లేస్తున్నాను is right; putting the verb anywhere but last will sound wrong to a Telugu ear even when every word is correct.

పదాలు · Vocabulary

పదం	Meaning	గమనిక · Note
చేయు	to do, to make	చేస్తున్నాను, చేస్తున్నాడు, చేస్తున్నారు
లేచు	to get up, to rise	లేస్తున్నాను
పడుకొను	to lie down, to go to bed	పడుకుంటున్నాను
ఉదయం	morning
రాత్రి	night
ఇప్పుడు	now

అభ్యాసం · Practice

నేను ఉదయం ________. I am getting up in the morning.

అతను రాత్రి ________. He is going to bed at night.

మీరు ఏమి ________? (చేయు) What are you doing?

వాక్యం — 'I am getting up now.' Arrange the words.

జతపరచండి. Match each form with its person.

మీరే చెప్పండి · Use it

మీ ఉదయం చెప్పండి — 'నేను ఉదయం లేస్తున్నాను. నేను రాత్రి పడుకుంటున్నాను.'

Say your own two sentences aloud: నేను ఉదయం లేస్తున్నాను … నేను రాత్రి పడుకుంటున్నాను. Now say them about a friend, changing nothing but the last syllable — అతను ఉదయం లేస్తున్నాడు. Finally ask the question మీరు ఏమి చేస్తున్నారు? out loud and answer it yourself in one breath.