అవ్యయీభావ సమాసం
Avyayībhāva — the compound that will not decline

'నేను ప్రతిదినం నడుస్తాను', 'యథాశక్తి సాయం చేశాను' — ఇలాంటి వాక్యాలు మీరు అర్క్ ఏ లోనే చెప్పారు. ఆ మాటలను ఎప్పుడూ ప్రతిదినం అనే వాడారు; ప్రతిదినాలు, ప్రతిదినానికి అని వాడలేదు కదా?

You have already said నేను ప్రతిదినం నడుస్తాను and యథాశక్తి సాయం చేశాను. Now notice something you did without being told: you never made those words plural, never put a case ending on them, never changed them at all. ప్రతిదినం stayed ప్రతిదినం in every sentence. A word that refuses to change like that is an అవ్యయం, and this lesson explains the compound that produces them.

ప్రతి, అను, యథా, ఆ — ఇవన్నీ అవ్యయాలు. ఇవి పూర్వపదంగా వచ్చినప్పుడు వాటి అర్థమే సమాసానికి ఆధారం. ప్రతిదినం అంటే ముఖ్యంగా 'ప్రతి' అనే అర్థమే — దినము దినము. దీన్నే పూర్వపద ప్రాధాన్యం అంటారు.

Words like ప్రతి (each), అను (after, along), యథా (according to) and ఆ (from, up to) are indeclinables. When one of them stands first in a compound, its meaning runs the whole word. ప్రతిదినం is not chiefly about the day; it is chiefly about the ప్రతి, the every-ness. This is పూర్వపద ప్రాధాన్యం, and it is the exact mirror of the tatpuruṣa, where the second member ruled.

ఇదే ఈ సమాసానికి పేరు వచ్చిన కారణం — అవ్యయము + ఈభావము, అంటే 'అవ్యయంగా మారడం'. దినము అనే పదానికి దినములు, దినమునకు అనే రూపాలు ఉన్నాయి; కానీ ప్రతిదినం అనే సమస్తపదానికి అలాంటి రూపాలు లేవు. అది వాక్యంలో క్రియను విశేషిస్తూ ఒకే రూపంలో నిలుస్తుంది.

The name says it: అవ్యయ plus ఈభావ, 'becoming an indeclinable'. On its own దినము has a plural దినములు and a dative దినమునకు. Once it is locked into ప్రతిదినం, all of that is gone. The compound now works like an adverb, leaning on the verb and never changing shape: అతను ప్రతిదినం చదువుతాడు, వారు ప్రతిదినం చదువుతారు — the verb moves, the compound does not.

ప్రతి — వీప్స (ప్రతిదినం, ప్రతిక్షణం). అను — క్రమం (అనుదినం). యథా — అనతిక్రమం (యథాశక్తి, యథావిధి). ఆ — అభివిధి (ఆజన్మం). ఏ అవ్యయం వచ్చిందో గుర్తిస్తే అర్థం సులభంగా తెలుస్తుంది.

Learn the four common first members with the sense each brings. ప్రతి distributes: ప్రతిదినం every day, ప్రతిక్షణం every moment. అను gives sequence: అనుదినం day after day. యథా means 'not exceeding': యథాశక్తి as far as one is able, యథావిధి as the rule prescribes. ఆ marks the limit reached: ఆజన్మం from birth onward. Identify the indeclinable and the meaning follows.