ఆగమం, ఆదేశం, ప్రకృతిభావం
The three sandhi operations

మీకు తెలిసిన మూడు మాటలు పక్కపక్కన పెట్టి చూడండి — మాయమ్మ, కూరగాయలు, మేనత్త. మూడూ రెండేసి పదాలు కలిసినవే: మా + అమ్మ, కూర + కాయలు, మేన + అత్త. కానీ మూడు చోట్లా జరిగిన పని ఒకటి కాదు. మొదటిదానిలో లేని 'య' కొత్తగా వచ్చి చేరింది; రెండవదానిలో 'క' ఉండాల్సిన చోట 'గ' నిలిచింది; మూడవదానిలో ఒక అకారం మాయమైంది.

Put three familiar words side by side: మాయమ్మ (my mother), కూరగాయలు (vegetables), మేనత్త (father's sister). Each is two words fused — మా + అమ్మ, కూర + కాయలు, మేన + అత్త — but the three junctions did three different things. A య that belonged to neither word turned up; a క was replaced by గ; an అ simply vanished. This lesson gives those three events their names, because every rule in this level is stated in them.

గత పాఠంలో నేర్చుకున్న లోపం వీటికి వేరు కాదు. రెండు అచ్చుల స్థానంలో ఒకే అచ్చు నిలవడం — అదే ఏకాదేశం, ఆదేశంలో ఒక రకం. కంటికి కనబడేది మాత్రం ఒక అచ్చు పోవడం, అందుకే దాన్ని లోపం అంటాం.

The లోపం you met in the last lesson is not a fourth thing. When two vowels are replaced by one, that ఏకాదేశం is a kind of ఆదేశం; what you see is a vowel disappearing, so school grammar calls it elision. Four names, three operations.

మా + అమ్మ → మాయమ్మ. 'మా'లో య లేదు, 'అమ్మ'లో య లేదు; మధ్యలో వచ్చి చేరింది. అలాగే చిగురు + ఆకు → చిగురుటాకు అనే చోట 'ట్' ఆగమం; పేద + ఆలు → పేదరాలు అనే చోట 'ర్' ఆగమం. ఈ మూడు ఆగమాలకూ పేర్లు ముందు పాఠాలలో వస్తాయి.

మా + అమ్మ → మాయమ్మ: neither word owns that య. The same trick shows up in చిగురు + ఆకు → చిగురుటాకు (tender leaf), where a ట్ is inserted, and in పేద + ఆలు → పేదరాలు (a poor woman), where a ర్ is. Each of those augments gets its own lesson later in this level.

కూర + కాయలు → కూరగాయలు. 'క' పోయి అదే చోట 'గ' నిలిచింది; పదంలో అక్షరాల లెక్క మారలేదు. తల్లి + తండ్రులు → తల్లిదండ్రులు అనే చోట 'త' స్థానంలో 'ద'. ఏదీ చేరలేదు, ఏదీ ఖాళీ కాలేదు — మారింది మాత్రమే. ఈ సంధికి పేరు ఎనిమిదవ పాఠంలో.

కూర + కాయలు → కూరగాయలు: the క steps aside and గ takes exactly its slot, so the word is no longer and no shorter. తల్లి + తండ్రులు → తల్లిదండ్రులు does the same with త and ద. Nothing was added and nothing was emptied — something was swapped. Lesson 8 will name this particular swap.

ప్రకృతిభావం అంటే 'సూత్రం ఇక్కడ పని చేయలేదు' అని చెప్పే పేరు. 'ఏమి అంటివి' అని రెండు పదాలనూ విడిగా ఉంచవచ్చు; అది ప్రకృతిభావం. తెలుగు అక్కడ రెండు అచ్చులను ప్రక్కప్రక్కన నిలబెట్టడం ఇష్టపడదు కాబట్టి తరచుగా ఒక ఆగమాన్ని తెచ్చిపెడుతుంది — ఆ కథ ఆరవ పాఠంలో.

ప్రకృతిభావం is the name for a rule not applying. You may leave ఏమి అంటివి as two separate words, and that is ప్రకృతిభావం. In practice Telugu dislikes two vowels standing bare against each other, so it usually calls in an augment instead — which is exactly what lesson 6 is about.

సూత్రం చదివేటప్పుడు రెండు విషయాలు గమనించాలి — ఏ కార్యం జరుగుతుంది, ఎంత నియతంగా జరుగుతుంది. మొదటిది ఆగమమా ఆదేశమా అని చెబుతుంది; రెండవది నిత్యమా వైకల్పికమా బహుళమా అని చెబుతుంది. ఈ రెండు ముద్రలూ ముందున్న ప్రతి సంధి పాఠంలోనూ కనిపిస్తాయి.

From here on, read every rule for two things: what it does, and how firmly it does it. The first answer is ఆగమం or ఆదేశం; the second is నిత్యం, వైకల్పికం or బహుళం. వైకల్పికం is the one that surprises learners — it means both the joined and the unjoined form are correct Telugu, and you may write either.